Pozycja "Węgierska Górka" - Fort "Wyrwidąb"

Fort "Wyrwidąb" to polski schron bojowy z czasów kampanii wrześniowej, będący elementem punktu oporu w miejscowości Węgierska Górka w województwie śląskim. Obiekt, będący częścią umocnień okrślanych nazwą Pozycja "Węgierska Górka", znajduje się w najwyższej partii wzgórza Bukowina (510 m n.p.m.), oddalony zaledwie o 500 metrów od sąsiedniego schronu o nazwie "Wąwóz". Z punktu widokowego obok bunkra roztaczają się malownicze panoramy na otaczające doliny i beskidzkie szczyty.

Konstrukcja i niedokończone wyposażenie

Schron zaklasyfikowano jako jednokondygnacyjny obiekt bojowy o odporności w klasie C, przeznaczony dla broni maszynowej. Docelowe uzbrojenie miało składać się z trzech ciężkich karabinów maszynowych (ckm) i jednego ręcznego karabinu maszynowego (rkm). Ogień czołowy miał być prowadzony ze specjalnej kopuły pancernej, do której oświetlania pól ostrzału przewidziano dwa reflektory oraz dwie wyrzutnie ładunków oświetlających. Obiekt posiadał także stanowisko przeznaczone do łączności optycznej i dwie zrzutnie granatów.

Rys. Przekrój fortu Wyrwidąb, oprac. Piotr Suchanek.

Wnętrze fortecy zaplanowano bardzo skrupulatnie. Składało się z:

• Dwóch izb bojowych (obsługujących po jednym ckm).
• Szybu dla kopuły pancernej.
• Izby dowódcy oraz osobnej izby dla załogi.
• Śluzy gazoszczelnej umieszczonej przy drzwiach wejściowych.
• Korytarza i niewielkiej toalety.
• Części technicznej zawierającej akumulatornię z wyjściem awaryjnym, izbę z filtrem przeciwkurzowym oraz maszynownię.

Etatową załogę miało stanowić 14 żołnierzy: jeden oficer oraz trzynastu podoficerów i szeregowych.

Panorama 360^o ze wzgórza Bukowina tuż przy schronie Wyrwidąb

Kontrowersje wokół nazwy i stan z 1939 roku

Wśród badaczy do dziś trwają spory dotyczące faktycznej nazwy obiektu. Choć popularnie nazywa się go "Wyrwidębem", według historyka Szymona Kucharskiego ten konkretny bunkier nie posiadał oficjalnego kryptonimu, a miano to miało przypaść innej budowli, planowanej w centrum Węgierskiej Górki u ujścia rzeki do Soły. Niezależnie od nomenklatury, faktem jest, że budowa fortu nie została zakończona przed wybuchem II wojny światowej.

1 września 1939 roku beton konstrukcji był jeszcze mokry, a z bryły nie usunięto wszystkich drewnianych szalunków. Nigdy nie dostarczono ani nie zamontowano pancernej kopuły oraz przypisanego uzbrojenia. Z tego powodu w trakcie Bitwy pod Węgierską Górką "Wyrwidąb" nie mógł pełnić funkcji bojowej i służył polskim żołnierzom 151. kompanii fortecznej wyłącznie jako pasywny schron bierny.

Powojenne zniszczenia militarne

Brak bezpośredniego udziału w walce sprawił, że schron przetrwał całą okupację niemiecką w niemal idealnym stanie. Jego obecny, zrujnowany wygląd jest wynikiem wydarzeń powojennych. W 1968 roku obiekt posłużył jako poligon doświadczalny – Wojsko Polskie (saperzy z 6. Dywizji Wojsk Powietrzno-Desantowych z Bielska-Białej) testowało na jego potężnych murach siłę materiałów wybuchowych. Eksplozje doprowadziły do poważnych uszkodzeń konstrukcji, czyniąc go najbardziej zniszczonym elementem całego zespołu fortyfikacyjnego (do którego należą również zachowane obiekty: Fort "Wąwóz", Fort "Wędrowiec", Fort "Włóczęga" oraz Fort "Waligóra".

Dojazd i lokalizacja

Aby dotrzeć do pozostałości fortu z centrum Węgierskiej Górki, należy kierować się ulicą Zieloną w stronę miejscowości Zwardoń, a następnie skręcić w lewo w ulicę Obrońców Węgierskiej Górki (w kierunku wsi Żabnica). Po pokonaniu około 700 metrów z prawej strony miniemy widoczny fort "Wędrowiec". Kontynuując jazdę przez kolejne 500 metrów, przed przystankiem PKS należy skręcić w lewo w wąską uliczkę. Prowadzi ona bezpośrednio na wzgórze Bukowina, gdzie obok przygotowanych dla turystów ławeczek znajduje się rozbity, lecz wciąż imponujący "Wyrwidąb".

Panorama 360^o od południowej strony schronu Wyrwidąb

Źródło: Suchanek S., "Forty Węgierskiej Górki", Węgierska Górka 2009