Park Stary im. Księcia Józefa Poniatowskiego

Park Stary im. Księcia Józefa Poniatowskiego to wyjątkowy białostocki park naturalistyczny wzbogacony o liczne elementy modernistyczne. Został on założony w latach 1895–1897 w miejscu, gdzie dawniej znajdował się staw młyński na rzece Białej. Teren ten, wchodzący wcześniej w skład bogatej kompozycji ogrodów pałacowych, zajmuje obecnie powierzchnię 4,76 ha. Ten niezwykły zieleniec w Białymstoku powstał według oryginalnego projektu, którego autorem był Walerian Kronenberg, pracujący przy ścisłej współpracy z Teodorem Chrząńskim.

Położenie i dawne granice kompleksu

Opisywany teren rekreacyjny wytyczono na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku między ważnymi arteriami komunikacyjnymi miasta. Jego granice wyznaczały ulica Branickiego, która dawniej nosiła nazwę Bulwarowa, ulica Elektryczna, znana wcześniej jako Mieszczańska, oraz ulica Mickiewicza, dawniej funkcjonująca pod nazwą Puszkina. Centralną część całego założenia stanowił rozległy, owalny plac, od którego krzyżowo rozchodziły się urokliwe aleje parkowe. W przeszłości na tym terenie znajdował się popularny pawilon restauracyjny o nazwie "Raj", gdzie regularnie organizowano liczne wystawy, koncerty i zabawy dla mieszkańców. Pierwotnie cały kompleks otoczono stylizowanym, neobarokowym kamiennym ogrodzeniem, które było zdobione elementami kunsztownych, ozdobnych krat. W to okazałe ogrodzenie wkomponowane były trzy bramy wejściowe, które dumnie prowadziły spacerowiczów do wnętrza.

Historia i rozwój kompozycji przestrzennej

Głównym projektantem tego urokliwego miejsca był jeden z najwybitniejszych twórców założeń ogrodowych w Polsce, żyjący na przełomie wieków Walerian Kronenberg. W 1989 roku, w celu uroczystego upamiętnienia dwustu czterdziestej rocznicy nadania praw miejskich oraz siedemdziesiątej rocznicy odzyskania niepodległości, kompleks nazwano imieniem księcia Józefa Poniatowskiego. Obecnie w powszechnym użyciu funkcjonuje również skrócona nazwa potoczna, podkreślająca jego wiekowy charakter.

Miejsce to zostało gruntownie przekomponowane w latach 1936–1938 według szczegółowego projektu, którego autorem był Stanisław Życiński Zadora. Dzięki tym zmianom zyskało ono bardzo oryginalny plan przestrzenny, który stał się symetryczny i regularny. Charakteryzuje się on wyraźną główną aleją oraz siecią bocznych alejek, intymnych zakątków i rozległych trawników. Plan ten w niezwykle mistrzowski sposób łączył w sobie elementy naturalnego parku angielskiego z rygorystycznie kształtowanym parkiem francuskim. Wnętrze na osi południowo-północnej pozostawało otwartą przestrzenią, urozmaiconą starannie urządzoną zielenią niską. Pozostałą część do dziś porasta stary drzewostan, który w dużej mierze jest cenną pozostałością po dawnych lasach miejskich.

Współczesne oblicze i nowoczesne przebudowy

Na początku dwudziestego pierwszego wieku cały plac centralny ponownie został poddany przemyślanej modernizacji i przebudowie. W 2003 roku przed głównym gmachem teatru wykonano z kamienia nowoczesny trotuar w formie interaktywnej fontanny. Woda tryska z niej wieloma strumieniami bezpośrednio z ukrytego, podziemnego zbiornika, co stanowi wielką atrakcję, zwłaszcza w upalne, letnie dni. Z kolei w 2007 roku wyłożono nawierzchnie wybranych alejek estetyczną kostką i trwałymi płytami kamiennymi. W ten sposób stworzono główny plac w formie prostokąta, któremu nadano oficjalnie nazwę placu marszałka Józefa Piłsudskiego.

Obecnie na terenie tego wspaniałego obszaru znajduje się Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki, który został zbudowany w 1933 roku na ulicy Elektrycznej. Stanowi on ważne centrum kulturalne całego regionu i doskonale wpisuje się w otaczającą go, malowniczą zieleń, przyciągając każdego dnia licznych miłośników sztuki i spacerów.