Kolegiata Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Ciechocinku

Kolegiata Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Ciechocinku – polski rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w Ciechocinku, popularnej miejscowości uzdrowiskowej położonej w województwie kujawsko-pomorskim. Z administracyjnego punktu widzenia obiekt ten usytuowany jest w powiecie aleksandrowskim, należąc do diecezji włocławskiej oraz dekanatu nieszawskiego. Jest to miejsce o niezwykle bogatej historii i zachwycającej architekturze, które od lat przyciąga zarówno lokalnych parafian, jak i licznych kuracjuszy odwiedzających uzdrowisko.

Początki życia religijnego i pierwsza kaplica

Początkiem XIX wieku ta znana dziś miejscowość uzdrowiskowa nie posiadała jeszcze własnego kościoła. Na wszelkie nabożeństwa zarówno stali mieszkańcy, jak i przybywający kuracjusze musieli udawać się do pobliskiego Raciążka. Okazało się to z czasem dość uciążliwe. W odpowiedzi na te trudności w 1851 roku proboszcz w Raciążku otrzymał oficjalne zezwolenie na otwarcie kaplicy oraz odprawianie w niej nabożeństw, początkowo ograniczonych do miesięcy letnich, a dokładniej do sierpnia i września. Kaplicę urządzono jeszcze w tym samym roku, adaptując nowo wybudowaną salę zlokalizowaną w galerii spacerowej w Parku Zdrojowym. Obiekt dedykowano Matce Bożej, a uroczystego poświęcenia dokonał 10 marca 1851 roku biskup Tadeusz Łubieński.

Kolejne lata przyniosły liczne zmiany duszpasterzy. Pierwszym stałym kapelanem ciechocińskim został wyznaczony w 1854 roku ks. Jan Rutkowski, będący byłym karmelitą z Zakrzewa. W 1862 roku otrzymał on jednak probostwo w Starokrzepicach, a na jego miejsce przybył ks. Jacek Jędrecki. Niestety, zniechęcony bardzo trudnymi warunkami lokalowymi, nie pozostał on tu zbyt długo. Nowym kapelanem został mianowany w 1863 roku ks. Walenty Kuroch, wcześniejszy wikariusz z Opatówka. Prawdziwy przełom nastąpił, gdy w 1871 roku przybył ks. Felicjan Lutoborski, zakonnik z klasztoru ojców Reformatów we Włocławku. Zjednał on sobie ogromny szacunek i życzliwość u ludzi, co zaowocowało podjęciem realnych kroków ku budowie nowej świątyni.

Inicjatywa i proces budowy nowej świątyni

W dniu 30 marca 1873 roku oficjalnie zawiązał się Komitet Budowy Kościoła. Jego prezesem został ziemianin Leon Wodziński herbu Jastrzębiec ze Służewa, natomiast w skład komitetu weszli: dr Roman Ignatowski – szanowany lekarz warzelni soli, Ignacy Szymański – zawiadowca miejscowej stacji kolejowej oraz ówczesny kapelan ks. Felicjan Lutoborski. Plan kościoła został zatwierdzony przez Departament Spraw Duchownych Obcych Wyznań w dniu 23 maja 1873 roku. Niedługo potem, bo już w sierpniu 1874 roku, kamień węgielny pod fundamenty poświęcił administrator diecezji kujawsko-kaliskiej ks. kan. Florian Kosiński.

Budowa nie mogłaby się odbyć bez hojności wielu wspaniałych darczyńców. Głównym fundatorem świątyni był Zarząd Wód Mineralnych, ale prace wsparli także okoliczni ziemianie, kuracjusze oraz lokalni mieszkańcy. Prezes komitetu ofiarował niezbędne drewno, a kolej zapewniła bezpłatną zwózkę materiałów budowlanych. Co ciekawe, na potrzeby inwestycji założono nawet własną cegielnię pod Raciążkiem. Budowę realizowano według profesjonalnego projektu warszawskich architektów Edwarda Cichockiego i Jana Hinza. Prace rozpoczęto w 1873 roku, a ostatecznie zakończono w 1884 roku. Benedykcji ukończonego obiektu dokonano zaraz po zakończeniu prac budowlanych, jednak na uroczystą konsekrację czekano aż do 1904 roku.

Erygowanie parafii i uzyskanie statusu kolegiaty

Nowo powstały budynek funkcjonował początkowo jako kościół filialny miejscowej parafii w Raciążku. Zmieniło się to dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Staraniem lokalnej społeczności udało się doprowadzić do erygowania samodzielnej jednostki administracyjnej. Dekretem biskupa włocławskiego Stanisława Zdzitowieckiego z dnia 8 maja 1918 roku utworzono parafię, w skład której weszły wsie: Ciechocinek, Nowy Ciechocinek, Słońsk Dolny i Górny, Wołuszewo oraz Wygoda. Przez kolejne dziesięciolecia świątynia stanowiła duchowe centrum regionu, a jej ranga rosła, czego ukoronowaniem była ważna decyzja z 16 października 2018 roku. Wtedy to dekretem biskupa włocławskiego Wiesława Meringa kościół został podniesiony do godności kolegiaty i stał się oficjalną siedzibą ciechocińskiej kapituły kolegiackiej.

Neogotycka architektura i niezwykłe wyposażenie

Budynek wzniesiono w tradycyjnej cegle, zachowując wyrazisty styl neogotycki. We wnętrzu nowatorsko wykorzystano żeliwo, z którego wykonano precyzyjne konstrukcje filarów, okazałą ambonę oraz chór muzyczny. Głównym punktem prezbiterium jest piękny ołtarz z białego marmuru kararyjskiego. W podobnym stylu wykonano również dwa ołtarze boczne. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Przemienienia Pańskiego, a na zasuwie postacie świętych Piotra i Pawła Apostołów. W ołtarzu północnym umieszczono figurę św. Antoniego, zaś w ołtarzu południowym można podziwiać wizerunek Matki Boskiej Łaskawej. Całą budowlę zwieńczono solidnym dachem przełożonym łupkiem, a wieże, w których ukryto dwa duże dzwony, pokryto miedzianą blachą. Wnętrze ozdobiła z kolei wielobarwna polichromia oraz delikatne złocenia, za które odpowiadał Czesław Czarnecki.

Ewolucja wystroju na przestrzeni lat

Pełny wystrój architektoniczny wnętrze uzyskało dopiero około 1905 roku. Właśnie w tym czasie zamontowano w oknach kolorowe witraże pochodzące z Zakładu św. Łukasza w Warszawie. Uroczyste nabożeństwa zaczęły być uświetniane wspaniałą muzyką płynącą z 12-głosowych organów zrealizowanych przez cenionych braci Blombergów. Zgodnie z ówczesnymi trendami, polichromia utrzymana była w dość ciemnej tonacji. Filary i podłucza otworów drzwiowych pokryto dwubarwnymi pasami, a wyraziste ornamenty na sklepieniach z sukcesem imitowały rozgwieżdżony nieboskłon. Tego samego roku fasadę świątyni wzbogaciły piękne rzeźby świętych uformowane w galerii arkadowej przez uzdolnionego artystę Wacława Bębnowskiego.

Z zachowanych opisów pochodzących z 1923 roku dowiadujemy się, że kościół posiadał od północy zakrystię. W jej wnętrzu ustawiono zabytkowy, drewniany ołtarz przeniesiony z dawnej kaplicy parkowej, gdzie wyeksponowano obraz Ukrzyżowania Pana Jezusa z XVII wieku. Pod ołtarzem wielkim i zakrystią wybudowano mroczną kryptę, w której spoczęły szczątki zasłużonego organizatora budowy, ks. Felicjana Lutoborskiego.

Wojenne straty i powojenna renowacja

Niestety, pierwotny wystrój nie przetrwał w całości do dnia dzisiejszego. Największe zniszczenia przyniosły obie wojny światowe. W trudnych latach wojennych wojska niemieckie ograbiły świątynię, zrywając miedzianą blachę z dachu i wież oraz kradnąc zabytkowy dzwon z prawej wieży. Po zakończeniu okresu bolesnej okupacji hitlerowskiej parafianie przystąpili do odtwarzania dawnej świetności swojego kościoła. W prawej wieży zawisły ostatecznie dwa mniejsze dzwony, które z sukcesem przeniesiono ze Słońska. Podjęto również decyzję o stworzeniu całkowicie nowej, o wiele bardziej efektownej polichromii. Zadanie to powierzono warszawskim plastykom, Józefowi i Łucji Oźminom.

Prace malarskie zbiegły się w czasie ze zbliżającymi się obchodami milenijnymi chrztu Polski. Decyzją Diecezjalnej Komisji Artystycznej wprowadzono więc specjalną tematykę patriotyczno-religijną. Nad ołtarzem północnym zagościła monumentalna scena chrztu Mieszka I, powyżej namalowano sylwetki zasłużonych świętych polskich, a w dolnej partii wyeksponowano obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Kompozycję tę zwieńczył charakterystyczny medalion zawierający orła piastowskiego, daty 966–1966 oraz łaciński napis wpisany w otoku: Sacrum Poloniae Millenium. Część południową, gdzie znajdowało się miejsce przechowywania Najświętszego Sakramentu, zdominowała scena Ostatniej Wieczerzy i wizerunek Chrystusa uzdrawiającego sparaliżowanego przy sadzawce Betsaida. Sklepienia pokryto misternymi ornamentami geometrycznymi, natomiast podłucze łuku tęczowego ozdobił fresk ukazujący dwunastu Apostołów.

W nawach bocznych zaszły kolejne wielkie zmiany. Po usunięciu dawnych, tradycyjnych i gipsowych stacji Drogi Krzyżowej, umieszczono całkowicie nowe stacje przybierające formę interesującego fryzu freskowo-sgraffitowego, który biegł nieprzerwanie poniżej parapetów okiennych. W kolejnym, drugim etapie tej złożonej renowacji, na ścianach bocznych pojawiły się wnikliwie namalowane sceny z życia Chrystusa na ścianie południowej oraz rozbudowane grafiki opisujące niezwykle skomplikowaną historię Kościoła i jego znaczącą rolę we współczesnym świecie umieszczone na ścianie północnej i zachodniej. Ostatecznie wszystkie te pracochłonne freski w nawach bocznych ukończono w latach 1967–1968.

Rozbudowa świątyni dla rosnącej wspólnoty

Z uwagi na powiększającą się stale społeczność wiernych, w latach 1984–1989 przeprowadzono bardzo rozległą przebudowę kościoła. Jej nadrzędnym celem było znaczne powiększenie przestrzeni dedykowanej dla uczestników nabożeństw, ale przy jednoczesnym rygorystycznym zachowaniu dawnej kompozycji i niepowtarzalnego wnętrza świątyni. Podporządkowanie nowej, powiększonej bryły staremu układowi starano się osiągnąć, w mądry sposób stosując dokładnie ten sam rodzaj materiału budowlanego, w głównej mierze cegły, oraz dbając o odpowiednie rozdrobnienie bryły budynku. W widocznej części nadziemnej dobudowano całkowicie nowe elementy: szeroki transept, poszerzone prezbiterium, wygodne biuro oraz dodatkową zakrystię. Równolegle, w części podziemnej wygospodarowano aż 5 nowoczesnych i bardzo praktycznych pomieszczeń.

Zwieńczeniem tego ogromnego i wieloletniego wysiłku było niezwykle uroczyste poświęcenie rozbudowanego obiektu, którego dokonał 15 października 1989 roku ówczesny biskup włocławski Henryk Muszyński. Za precyzyjny projekt i bezproblemową realizację tej skomplikowanej architektonicznie rozbudowy odpowiedzialny był szanowany w branży prof. dr inż. arch. Jan Tajchman.

Godziny mszy świętej

• dzień powszedni: 7:00; 19:00
• niedziela: 7:00; 8:30; 10:00 (dla kuracjuszy); 11:30 (dla dzieci); 13:00; 16:00; 18:00