Kościół pw. św. Mikołaja w Inowrocławi

Kościół pw. św. Mikołaja w Inowrocławiu to rzymskokatolicki kościół parafialny, który mieści się w Inowrocławiu przy ulicy Księdza Bogdana Gordona. Ta wyjątkowa świątynia posiada niezwykle bogatą, sięgającą wieków średnich historię, będąc jednocześnie jednym z najważniejszych świadków dziejów miasta oraz jego dawnego układu urbanistycznego.

Historia i architektura świątyni

Obecna budowla charakteryzuje się brakiem wyraźnych, jednolitych cech stylowych ze względu na liczne dziejowe zniszczenia i przebudowy. Pierwotnie była to gotycka, trzynawowa hala z końca XV wieku, której dachy nakrywały każdą z naw z osobna, co stanowiło nawiązanie do kościoła NMP w Toruniu. Unikatowe szczyty oraz filary międzynawowe, z których energicznie wystrzeliwały łuki sklepienne, zbliżały jej architekturę do świątyń w Bydgoszczy, Gębicach czy Kleczewie, tworząc unikalną grupę gotyckich obiektów o charakterze regionalnym. W końcu XVI wieku wzniesiono nowe, renesansowe szczyty, z których do dziś przetrwał jedynie ten umieszczony nad zakrystią.

Wielkim ciosem dla budowli okazał się potop szwedzki, po którym kościół popadł w ruinę – zawaliły się dachy nad nawą środkową i południową, a nabożeństwa odprawiano wówczas jedynie w odizolowanym prezbiterium. W latach 60. XVIII wieku podjęto próbę gruntownej przebudowy, obniżając nawy boczne i wznosząc nową, wysoką nawę główną. Prace te zostały jednak przerwane przez pruskiego zaborcę, który zdecydował o przekształceniu świątyni w magazyn soli, co doprowadziło do dewastacji murów. Dopiero pod koniec XIX wieku wymurowano nowe, neogotyckie szczyty, a w okresie międzywojennym wprowadzono sklepienie pseudogotyckie w prezbiterium oraz neobarokowe w nawie głównej. Wnętrze zyskało barokowe wyposażenie, w tym renesansowy ołtarz św. Antoniego oraz ołtarz Matki Boskiej Różańcowej, które przeniesiono z dawnego kościoła franciszkanów, a także unikatową figurę Chrystusa z XIV wieku w ołtarzu Krzyża Świętego.

Tajemnica pierwotnej lokalizacji i średniowieczny ratusz

Z dziejami fary wiąże się nierozwiązana zagadka dotycząca jej pierwotnego usytuowania sprzed spalenia miasta przez Krzyżaków w 1431 roku. W aktach procesów polsko-krzyżackich z XIV wieku inowrocławska fara św. Mikołaja była wzmiankowana na środku rynku, co odróżniało ją od kościoła św. Stanisława w Brześciu Kujawskim stojącego przy rynku. Do 1869 roku na inowrocławskim rynku stała wysoka, gotycka wieża z drugiej ćwierci XIV wieku, w której według relacji z XVII i XVIII wieku mieścił się ratusz. Odkryte w latach 60. XX wieku gotyckie fundamenty murów oraz analizy historyczne wskazują jednak, że budynek dawnego ratusza z salami wyposażonymi w ogrzewanie podłogowe musiał znajdować się w innej części placu ze względu na ograniczoną przestrzeń samej wieży.

Zabytkowe organy i ich skomplikowane losy

Świątynia może poszczycić się wyjątkowym instrumentem muzycznym. Obecne organy posiadają kontuar wykonany w 1934 roku przez firmę Sauer/Walcker z Frankfurtu nad Odrą, translokowany do Inowrocławia z Bierutowa w 1949 roku. Poprzedni instrument tegoż twórcy, zainstalowany w 1886 roku, na którym grywał wybitny pedagog i chórmistrz Piotr Surzyński, uległ całkowitemu zniszczeniu podczas II wojny światowej, gdy kościół ponownie pełnił funkcję magazynu soli. Z dawnego wyposażenia ocalała jedynie pojedyncza piszczałka głosu Traversflote 4'. Nowy instrument, oznaczony numerem opusowym 1498 i reprezentujący stylistykę Orgelbewegung, został sprowadzony w październiku 1950 roku przez Mariana Śliwińskiego. Obecnie liczy 37 głosów i – po latach użytkowania – przechodzi generalny remont prowadzony przez firmę Macieja Flanca z Łąkocina koło Inowrocławia.

Godziny mszy świętej

• niedziele: 7:30, 9:30, 11:30, 16:00 (w Wielkim Poście), 17:30 (poza Wielkim Postem i wakacjami letnimi), 19:00 (w wakacje letnie)
• dni powszednie: 8:00, 17:30