Panteon w Paryżu
Panteon w Paryżu (Panthéon) to jeden z najważniejszych i najbardziej imponujących zabytków stolicy Francji. Położony w sercu Dzielnicy Łacińskiej, na słynnym wzgórzu Sainte-Geneviève (tuż obok budynków Sorbony i Ogrodu Luksemburskiego), od lat zachwyca swoją neoklasycystyczną architekturą. Ta monumentalna budowla, o całkowitej wysokości 83 metrów, to miejsce, w którym na nowo pisano historię Francji. Zaczynała jako wotum wdzięczności i królewski kościół, aby w ostateczności stać się wielkim mauzoleum – świeckim grobowcem republiki, w którym naród oddaje hołd najwybitniejszym postaciom swojej historii. Napis nad głównym wejściem głosi zresztą dumnie: „Aux grands hommes, la patrie reconnaissante”, co oznacza: „Wielkim ludziom, wdzięczna ojczyzna”. Wśród blisko stu spoczywających tam osobistości znajdziemy tylko kilka kobiet, w tym jedyną Polkę docenioną we Francji za własne wybitne zasługi – Marię Skłodowską-Curie.
Historia powstania – od królewskiej obietnicy do rewolucji
Początki Panteonu sięgają 1744 roku. Wówczas to król Ludwik XV, leżąc ciężko chory w Metzu, złożył uroczyste ślubowanie. Obiecał świętej Genowefie (patronce Paryża), że jeśli uda mu się wyzdrowieć, wzniesie w stolicy wspaniałą świątynię na jej cześć, dokładnie w miejscu dawnego, wczesnochrześcijańskiego kościoła. Król ozdrowiał, a realizację tej ogromnej obietnicy zlecono markizowi Marigny. Na głównego architekta wyznaczono wybitnego twórcę, Jacques'a-Germaina Soufflota.
Fundamenty pod budowlę wylano w 1758 roku, jednak proces budowy był długi i burzliwy. Architekt nie dożył jej zakończenia – dzieła dokończył jego uczeń, Jean-Baptiste Rondelet w roku 1789 (sam Soufflot ostatecznie spoczął w krypcie swojego dzieła). Pech (lub zrządzenie losu) chciał, że budowę ukończono w momencie wybuchu rewolucji francuskiej. Z tego powodu obiekt nie zdążył niemal w ogóle pełnić funkcji sakralnych. Już w 1791 roku zlaicyzowano go (za sprawą architekta i masona Antoine Chrysostome'a Quatremère de Quincy), przekształcając w Świątynię Narodu. W XIX wieku Panteon jeszcze kilkukrotnie odzyskiwał i tracił swój kościelny charakter. Ostateczna desakralizacja i usunięcie chrześcijańskich symboli nastąpiły w 1885 roku, w momencie wielkiego pogrzebu pisarza Victora Hugo.
Architektura, potrójna kopuła i wahadło Foucaulta
Bryła Panteonu to perła neoklasycyzmu, wzniesiona na planie krzyża greckiego z potężnym kolumnowym portykiem, wzorowanym na Panteonie rzymskim. Największe wrażenie robi jednak potężna kopuła wieńcząca zabytek (wzorowana na Tempietto z rzymskiego San Pietro in Montorio). Od zewnątrz wydaje się być jedną strukturą, ale w rzeczywistości składa się z trzech ukrytych warstw:
- Najniższej, kasetonowej powłoki z okrągłym otworem (okulusem).
- Środkowej powłoki, na której namalowano wspaniały fresk „Apoteoza świętej Genowefy” pędzla Antoine'a-Jeana Grosa (widoczny przez okulus).
- Trzeciej, technicznej kopuły w kształcie połowy jajka, której zadaniem jest dźwiganie ciężaru kamiennej latarni i zapewnienie sztywności na wietrze.
Wewnątrz świątyni wzrok przykuwa jeszcze jedno niesamowite urządzenie – pod centralną kopułą wisi słynne wahadło Foucaulta. To właśnie tu, w 1851 roku, fizyk Léon Foucault zawiesił ciężarek na kilkudziesięciometrowej stalowej linie. Jego eksperyment ostatecznie udowodnił (bez konieczności patrzenia w gwiazdy) ruch obrotowy Ziemi. Obecnie pod kopułą wisi mosiężna replika na linie o długości 67 metrów, niezmiennie fascynująca odwiedzających (zwłaszcza dzieci).
Kto jest pochowany w Panteonie?
Krypty Panteonu to prawdziwy labirynt francuskiej historii. Obecnie (stan na 2026 rok) spoczywa tam 95 osób (87 mężczyzn i zaledwie 8 kobiet). Status spoczynku w tym miejscu nie jest jednak dany raz na zawsze – w okresie porewolucyjnym zdarzało się, że „niewygodnych” zmarłych (jak Mirabeau czy Marat) po prostu z Panteonu wynoszono.
Kogo dokładnie tam odnajdziemy? Przede wszystkim gigantów literatury, nauki i filozofii. Spoczywają tam m.in.:
- Wielcy pisarze i filozofowie: Voltaire (Wolter), Jean-Jacques Rousseau, Victor Hugo, Émile Zola, Alexandre Dumas.
- Naukowcy: Louis Braille (twórca alfabetu dla niewidomych), fizyk Paul Langevin, chemik Marcelin Berthelot.
- Bohaterowie i politycy: Jean Jaurès, przywódca ruchu oporu Jean Moulin, gubernator Félix Éboué.
- Najnowszy spoczywający (od czerwca 2026 r.): wybitny historyk i bohater ruchu oporu Marc Bloch wraz z żoną Simonne.
Wielu turystów przychodzi do Panteonu szukać grobu Napoleona Bonaparte, co jest częstym błędem – cesarz spoczywa kilka kilometrów dalej, w monumentalnym sarkofagu w Pałacu Inwalidów.
Grób Marii Skłodowskiej-Curie
Dla Polaków najważniejszym miejscem w labiryncie krypt jest grób Marii Skłodowskiej-Curie, podwójnej noblistki (w dziedzinie fizyki i chemii). W 1995 roku prezydent François Mitterrand zadecydował o przeniesieniu tu jej prochów oraz prochów jej męża, Pierre'a Curie. Maria Skłodowska-Curie przeszła do historii jako pierwsza kobieta w dziejach, która spoczęła w Panteonie dzięki własnym, wybitnym zasługom (wcześniej chowano tam kobiety wyłącznie jako towarzyszki wybitnych mężów). Co ciekawe, jej grób bardzo łatwo rozpoznać – niemal zawsze jest udekorowany biało-czerwoną wstążką lub wiązanką kwiatów, pozostawianą tam przez rodaków. Zaraz obok Panteonu (przy Rue Pierre et Marie Curie 1) znajduje się też niewielkie Muzeum Curie i zachowane laboratorium badaczki, a także ogród, w którym odpoczywała.
Zwiedzanie, bilety i informacje praktyczne
Panteon udostępniony jest do zwiedzania niemal przez cały rok (zamknięty 1 stycznia, 1 maja i 25 grudnia). Obiekt można zwiedzać:
- W sezonie letnim (od 1 kwietnia do 30 września): od 10:00 do 18:30.
- W sezonie zimowym (od 1 października do 31 marca): od 10:00 do 18:00.
Ostatnie wejście dozwolone jest 45 minut przed zamknięciem, a cała wizyta – obejmująca nawę, podziwianie wahadła i błądzenie po mrocznych kryptach – zajmuje zazwyczaj około jednej godziny. Aby ułatwić sobie nawigację wśród korytarzy z grobami, zaraz po zejściu na dół warto sprawdzić interaktywną mapę lokalizacji grobów.
Ceny biletów (stan na 2026 r.):
- Bilet normalny w sezonie letnim: 16 euro (w środy 13 euro).
- Bilet normalny w sezonie zimowym: 13 euro.
- Darmowy wstęp: obowiązuje dla osób do 26. roku życia, będących obywatelami Unii Europejskiej (konieczne jest podejście do kasy z dowodem osobistym lub paszportem), a także dla dzieci do 16. roku życia (pod opieką dorosłego).
Ważna uwaga turystyczna: Obecnie (2026 rok) słynna panorama Panteonu – czyli zewnętrzny taras widokowy pod kopułą – jest całkowicie zamknięta z powodu prac remontowych. Bilet upoważnia wyłącznie do zwiedzania nawy głównej oraz krypt. Dojazd na Place du Panthéon jest bardzo wygodny: wystarczy skorzystać z 10. linii metra (stacje Cardinal Lemoine lub Maubert-Mutualité) albo podjechać pociągiem RER B (stacja Luxembourg).
Źródło: wikipedia.org, wycieczkownia.pl, lazurowyprzewodnik.pl, zwiedzamyparyz.pl
