Pałac myśliwski Donnersmarcków w Kaletach-Zielonej

Pałac myśliwski Donnersmarcków w Kaletach-Zielonej to fascynujący zabytek zlokalizowany w malowniczej dzielnicy miasta Kalety. Reprezentujące województwo śląskie założenie pałacowo-parkowe powstało w latach 1860–1861 z inicjatywy hrabiego Guidona Henckla von Donnersmarcka. Magnat ten, będący również właścicielem tutejszej fabryki celulozy i papieru, stworzył obiekt, który przez dziesięciolecia służył jako prestiżowa baza dla elitarnych polowań.

Historia powstania i lata świetności

Rezydencja w Zielonej została połączona specjalnie wytyczoną drogą z główną siedzibą rodu w miejscowości Świerklaniec. Przy planowaniu całego kompleksu umiejętnie wykorzystano naturalne walory okolicy, włączając w granice parku staw pamiętający jeszcze czasy średniowiecza. Otaczające posiadłość lasy skrywały zamknięty zwierzyniec o ogromnej powierzchni sześciu tysięcy hektarów. Hodowano tam liczne stada jeleni, danieli oraz dzików. W przededniu wybuchu I wojny światowej na tym terenie przebywało około czterystu pięćdziesięciu jeleni.

W sezonie łowieckim pałac tętnił życiem. To właśnie stąd wyruszały grupy myśliwych, a po udanych łowach odbywały się huczne zabawy. Zaszczytu polowania w tych lasach dostąpił między innymi sam cesarz Wilhelm II, który w listopadzie 1900 roku gościł tu na łowach na bażanty (swój pobyt upamiętnił wpisem do księgi w lokalnej karczmie). Poza okresem polowań budynek był zamieszkiwany przez urzędników pracujących dla hrabiego.

Architektura i wygląd zewnętrzny

Obiekt został wzniesiony na planie prostokąta, z wykorzystaniem solidnego budulca w postaci cegły oraz kamienia wapiennego. Całość jest otynkowana i nie posiada podpiwniczenia. Budowla charakteryzuje się dwiema kondygnacjami, które przykryto czterospadowym dachem wykończonym papą. Główne cechy architektoniczne to:

• Siedmioosiowa elewacja frontowa z wydatnym gzymsem międzykondygnacyjnym.
• Centralny, trzykondygnacyjny ryzalit obejmujący trzy osie.
• Reprezentacyjny taras nad głównym wejściem, wsparty na filarach i ozdobiony żelazną balustradą.
• Drewniane stropy we wnętrzach.
• Uproszczone elewacje z zachowanymi prostymi nadokiennikami oraz płycinami.

Trudny okres powojenny i dewastacja

Początek upadku świetności pałacu przypadł na okres II wojny światowej, kiedy to hitlerowcy ulokowali w nim ukraińską jednostkę SS, wywożąc jednocześnie najcenniejsze elementy wyposażenia. Po wojnie posiadłość została upaństwowiona. Władze komunistyczne przekształciły zabytek w bazę Ośrodka Transportu Leśnego. W bogato zdobionych salach urządzono biura, noclegownię, stolarnię oraz warsztaty ślusarskie.

Działalność ośrodka doprowadziła do katastrofalnych zniszczeń. Na parterze ustawiono ciężkie, pięciotonowe tokarki, co całkowicie zrujnowało zabytkowe podłogi i osłabiło konstrukcję. W momencie wpisywania pałacu na listę zabytków eksperci ocenili stopień jego zniszczenia na drastyczne siedemdziesiąt procent. Bazę ostatecznie zlikwidowano pod koniec 1991 roku, po czym budynek na wiele lat popadł w całkowitą ruinę.

Współczesna rewitalizacja i dostępność

Przełom w historii obiektu nastąpił w 2020 roku. Zrujnowany zabytek został zakupiony przez prywatnego inwestora, właściciela firmy NaturDay, który podjął się ambitnego zadania jego kompleksowej renowacji. Intensywne prace remontowe zakończyły się sukcesem w lipcu 2021 roku, ratując mury przed całkowitym zawaleniem.

Obecnie pałac myśliwski znajduje się na ogrodzonym, prywatnym terenie i nie jest udostępniony do wewnętrznego zwiedzania. Obowiązuje tam kategoryczny zakaz wstępu. Turyści i miłośnicy historii mogą podziwiać odnowioną bryłę budynku jedynie z większej odległości, zza wyznaczonego ogrodzenia. Biorąc pod uwagę bliskość śląskiej aglomeracji, odzyskany zabytek z ciekawą historią stanowi obiecujący punkt na mapie, ciesząc oko jako uratowany świadek dawnej świetności regionu.

Warto dodać, że obecnie niedaleko zabytku znajduje się popularne kąpielisko Zielona w Kaletach. W sezonie letnim nad miejscowym zalewem funkcjonują punkty gastronomiczne oraz wypożyczalnie sprzętu wodnego, w których można wynająć kajaki, łodzie i rowerki wodne.

Źródło: wikipedia.pl