Dworek myśliwski Donnersmarcków w Bibieli

Dworek myśliwski Donnersmarcków w Bibieli to malowniczo położony obiekt historyczny, ukryty w głębokich, zielonych lasach na północ od aglomeracji śląskiej. Stanowi on wybitny i unikalny na skalę regionu przykład drewnianej architektury rezydencjonalnej z końca XIX wieku. Jego losy nierozerwalnie splatają się z potężnym i zasłużonym dla rozwoju tutejszego przemysłu rodem Henckel von Donnersmarck, a w późniejszych, powojennych czasach z najwyższymi przedstawicielami aparatu państwowego PRL. Dziś jest to cenny zabytek, który pozwala odkryć fascynującą, wielowarstwową historię Górnego Śląska.

Historia powstania i dzieje dworku

Zabytkowy pałacyk został wzniesiony w 1893 roku. Powstał na bezpośrednie zlecenie przedstawicieli linii świerklaniecko-tarnogórskiej znakomitego rodu Henckel von Donnersmarck (mających swoją główną, nieistniejącą już rezydencję zwaną "Małym Wersalem" w miejscowości Świerklaniec). Prace budowlane powierzono cenionej wówczas ekipie murarzy z Tarnowskich Gór. Przez dekady budynek ten służył magnatom jako ekskluzywna, w pełni wyposażona baza wypadowa podczas wielkich, arystokratycznych polowań organizowanych w tutejszych rozległych puszczach.

Po zakończeniu II wojny światowej, majątek ten upaństwowiono. W latach 60. i 70. XX wieku ten zaciszny obiekt został zaadaptowany na luksusową rezydencję wypoczynkową dla dygnitarzy Komitetu Wojewódzkiego PZPR z Katowic. To właśnie w tym okresie, ze względu na częste wizyty I sekretarza KC PZPR Edwarda Gierka, obiekt zyskał potoczną nazwę „gierkówki”. Z dawnych udogodnień, takich jak basen czy zadbany sad, do dziś niewiele jednak przetrwało. W latach 80. dworek służył Związkowi Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, a dekadę później mieściła się w nim placówka charytatywna organizacji Caritas, m.in. jako Dom Samotnej Matki.

Z końcem 2011 roku Nadleśnictwo, po wielu latach administrowania budynkiem, podjęło decyzję o jego sprzedaży. Obiekt przeszedł w ręce prywatnego inwestora z pobliskixh Piekar Śląskich, z przeznaczeniem na rozwój działalności hotelarsko-turystycznej. W latach 2013-2020 ten niezwykły dwór poddano gruntownym, niezwykle żmudnym pracom remontowo-konserwatorskim, przywracając mu jego dawną świetność.

Rozplanowanie i unikalna konstrukcja

Z punktu widzenia terytorialnego, obiekt ten znajduje się na obrzeżach gminy Miasteczko Śląskie. Zlokalizowany jest na leśnej polanie, na południe od drogi łączącej dzielnicę Żyglin z samą Bibielą oraz na zachód od trasy wiodącej ku miejscowości Brynica. Prowadzi do niego urokliwa, wysadzana drzewami aleja od strony wschodniej.

Architektonicznie dworek stanowi majstersztyk rzemiosła cieielskiego. Wzniesiono go z wykorzystaniem kombinowanej konstrukcji zrębowej oraz sumikowo-łątkowej. Całość osadzono na bardzo wysokim, solidnym murowanym cokole, kryjącym pod sobą przestronne piwnice z kamienia i cegły. Rzut poziomy budynku układa się w literę „T”. Składa się on z dwóch połączonych prostopadle, podpiwniczonych skrzydeł: parterowego od strony wschodniej i jednopiętrowego od zachodniej. Budowla charakteryzuje się rozbudowaną bryłą, na którą składa się dwukondygnacyjny ryzalit od południa, efektowny ganek od północy (front) oraz przestronna weranda.

Całość przykrywają strome, oddzielne dachy dwuspadowe, pod którymi ukryto funkcjonalne poddasze użytkowe. Powierzchnie dachowe pokryto klasyczną dachówką karpiówką ułożoną w tak zwaną koronkę, z których wyłaniają się estetyczne, mniejsze lukarny z snycerską dekoracją. Konstrukcja południowej werandy wspiera się na solidnych drewnianych słupach.

Detale architektoniczne i zdobienia elewacji

Zewnętrzne elewacje dworku są w całości drewniane. Charakterystycznym elementem są tu ciesielsko dopracowane tak zwane ostatki zrębu (wystające końce belek na rogach) oraz wysunięte ostatki belek stropowych, które podtrzymują wąski, ochronny daszek pełniący funkcję gzymsu. Każda strona budynku wyróżnia się innym układem okien i detali:

• Elewacja frontowa (północna): Czteroosiowa, zdominowana przez ryzalit stanowiący wejście główne. Drzwi otaczają wąskie okna, a w partii skrzydeł widnieją duże, prostokątne otwory z listwami dekoracyjnymi. Szczyt wieńczy pazdur oraz misterna, ażurowa dekoracja z motywem wici roślinnej i trąbek myśliwskich, nawiązujących do pierwotnego przeznaczenia obiektu.
• Elewacja ogrodowa (południowa): Charakteryzuje się dobudowaną przeszkloną werandą. Po stronie zachodniej zlokalizowano wysunięty ryzalit z zadaszonym, dekoracyjnym balkonem na piętrze. Niezwykłym detalem są tutaj obramienia okien na piętrze, które mistrzowsko wyrzeźbiono w kształty głów psów myśliwskich.
• Elewacja werandy: Złożona z trzech sporych arkad przedzielonych szczeblinami, z centralnie umiejscowionymi drzwiami wejściowymi, do których prowadzą masywne, murowane schody.
• Elewacje boczne (wschodnia i zachodnia): Są nieco bardziej stonowane, z widocznym, kamiennym cokołem z oknami doświetlającymi piwnice. Wschodni szczyt ponownie zdobi rzeźbiony motyw wici roślinnej i myśliwskiego wyposażenia.

Wnętrze obiektu zachowało swój historyczny, dwutraktowy układ. Na parterze zastosowano klasyczny, amfiladowy (przechodni) układ eleganckich pomieszczeń, natomiast piętro ma charakter bardziej użytkowy, korytarzowy. Co ważne, zachowała się w znacznej mierze oryginalna, zabytkowa stolarka okienna i drzwiowa. Ze względu na fakt, iż obiekt znajduje się w rękach prywatnych, jego swobodne zwiedzanie od wewnątrz jest obecnie niemożliwe dla turystów.

Źródło: peuk.fliz.pl / zabytek.pl