Stara Papiernia w Konstancinie-Jeziornie

Stara Papiernia w Konstancinie-Jeziornie to unikalne miejsce na historycznej i turystycznej mapie regionu, jakim jest województwo mazowieckie. To niezwykłe centrum handlowe zlokalizowane jest w zrewitalizowanych, zabytkowych budynkach pofabrycznych, których fascynująca historia sięga aż osiemnastego wieku. Obiekt znajduje się w pobliżu metropolii, jaką jest Warszawa, bezpośrednio przy rondzie Jana Pawła II. Kompleks został malowniczo otoczony ulicą Warszawską oraz Aleją Wojska Polskiego. Od strony północnej zielone tereny dawnej fabryki przylegają bezpośrednio do brzegu rzeki Jeziorki, stanowiącej lewy dopływ Wisły. Z kolei od strony południowej sąsiadują z częściowo podziemnym kanałem, który niegdyś doprowadzał wodę do dawnych, dziś już nieistniejących zakładów papierniczych zlokalizowanych w położonym nieco dalej na wschód Mirkowie.

Królewska Fabryka Papieru i jej historyczny prestiż

Początki tego niezwykłego miejsca datuje się na 1760 rok, kiedy to na obecnych terenach centrum wybudowano najstarszą i pierwszą papiernię na całym Mazowszu. Niezwykle nowoczesny jak na tamte czasy zakład był w całości napędzany potężnym kołem wodnym. Nosił on dumną nazwę Królewska Fabryka Papieru, co absolutnie nie było dziełem przypadku. Jednym z najbardziej lojalnych i stałych klientów tej prężnie działającej manufaktury był sam król Stanisław August Poniatowski. To właśnie na wysokiej jakości papierze pochodzącym z Konstancina zostały spisane najważniejsze i historyczne dokumenty państwowe, w tym akty Sejmu Czteroletniego oraz wiekopomna Konstytucja Trzeciego Maja. Z doskonałych wyrobów tej fabryki bardzo chętnie korzystał również Tadeusz Kościuszko. Pierwszym znanym z archiwów właścicielem zakładu był Samuel Bruschke, następnie przedsiębiorstwem zarządzał Józef Krzyczewski, aż ostatecznie w 1830 roku cała, ogromna posiadłość przeszła pod bezpośredni nadzór Banku Polskiego.

Rozwój technologiczny i modernizacja zakładu

W latach trzydziestych dziewiętnastego wieku stara fabryka stała się zbyt przestarzała technologicznie, aby skutecznie konkurować z nowo powstającymi, znacznie nowocześniejszymi zakładami produkcyjnymi. Aby ratować przedsiębiorstwo, w 1836 roku sprowadzono z Francji znakomitego fachowca. Gabriel Planche przejął kierownictwo po Piotrze Łubieńskim i niemal natychmiast zainicjował szeroko zakrojoną, innowacyjną modernizację. Zdecydowano się wznieść zupełnie nowy budynek w kształcie litery „L”, który został zaprojektowany przez cenionego architekta Jana Jakuba Gaya. Prace budowlane przeprowadzono sprawnie w latach 1836–1838. Głównym celem tej wielkiej inwestycji było uruchomienie nowoczesnej maszyny papierniczej do produkcji papieru ciągłego w rulonach, którą Bank Polski sprowadził z Wiednia już w 1832 roku.

Rozległy teren pod nową inwestycję zakupiono od arystokratycznej rodziny Potulickich, do których w tamtym czasie należał pobliski pałac w Oborach. Przy okazji tej rozbudowy gruntownie zmodernizowano cały system zaopatrzenia zakładu w wodę. Od naturalnego koryta rzeki Jeziorki poprowadzono specjalny, wykopany kanał zasilający wielkie koło wodne. Kanał ten istnieje do dziś, biegnąc częściowo pod ziemią tuż obok najstarszego budynku fabrycznego, aż do zbiornika wodnego przy zakładach „Konstans”. To właśnie wzdłuż tego kanału prowadzi obecnie piękny, usytuowany nad wodą, spacerowy drewniany taras dla odwiedzających. Wyroby zmodernizowanego zakładu cieszyły się ogromnym uznaniem wydawców, a na tutejszym papierze drukowano między innymi bardzo popularny Kurier Warszawski. Z czasem, w latach sześćdziesiątych dziewiętnastego wieku, Bank Polski zdecydował się na sprzedaż dobrze prosperującej papierni rodzinie Roeslerów.

Dolna papiernia i powstanie magazynowej szmaciarni

W połowie dziewiętnastego wieku, wobec całkowitego braku wolnej przestrzeni i możliwości dalszej rozbudowy zakładu w dotychczasowej lokalizacji, podjęto decyzję o założeniu zupełnie nowej fabryki w odległości zaledwie kilometra na wschód. Ten nowy zakład, który niestety do naszych czasów już nie przetrwał, zaczęto powszechnie nazywać „dolną papiernią”. Stary obiekt funkcjonował odtąd w świadomości lokalnych mieszkańców jako historyczna „górna papiernia”. W 1869 roku potężna spółka – Towarzystwo Akcyjne Mirkowskiej Fabryki Papieru – oficjalnie przejęła obie fabryki od rodziny Roesslerów. Gigantyczną firmą sprawnie i z sukcesami kierowali bardzo znani i wpływowi przemysłowcy z Warszawy: Edward Natanson oraz Leopold Stanisław Kronenberg.

Z upływem kolejnych dziesięcioleci najstarszy budynek kompleksu powoli zaczął tracić swoje dotychczasowe, ogromne znaczenie produkcyjne. Służył on głównie jako obszerny magazyn oraz miejsce wstępnej przeróbki mało szlachetnych odpadów tekstylnych, przez co przez lokalną społeczność bywał popularnie, a czasem wręcz pogardliwie nazywany „szmaciarnią”. Pomimo degradacji jego funkcji, doceniając ogromne znaczenie historyczne budowli dla polskiego przemysłu, 8 sierpnia 1958 roku obiekt został formalnie wpisany do państwowego rejestru zabytków.

Od tragicznego pożaru po ekskluzywne centrum handlowe

Prawdziwy i niezwykle dramatyczny cios spotkał to miejsce w 1984 roku, kiedy to główny, zabytkowy budynek padł pastwą ogromnego i niszczycielskiego pożaru. Przez kilkanaście długich lat wspaniała niegdyś, tętniąca życiem fabryka pozostawała w opłakanym stanie całkowitej, przygnębiającej ruiny. Prawdziwa i pozytywna zmiana nadeszła dopiero w październiku 2000 roku, kiedy to znany inwestor Jan Wejchert rozpoczął bardzo ambitną, wielomilionową przebudowę dawnych budynków produkcyjnych z nowym przeznaczeniem na nowoczesne centrum handlowe. Złożony projekt profesjonalnej rewitalizacji przygotowało renomowane biuro Bulanda Mucha Architekci, którym przewodzili Andrzej Bulanda i Włodzimierz Mucha. Po dwóch latach niezwykle intensywnych, konserwatorskich prac, 23 listopada 2002 roku, uroczyście i z dumą otwarto odbudowany, niezwykle klimatyczny obiekt handlowy.

Dzisiejsze, tętniące życiem i luksusowe centrum handlowe składa się z dwóch doskonale zrewitalizowanych i wkomponowanych w krajobraz budynków:

• W trzykondygnacyjnym budynku A, będącym dawnym, głównym budynkiem produkcyjnym, na odwiedzających czeka około 35 lokali. Wśród nich przeważają niezwykle klimatyczne restauracje, przytulne kawiarnie na spotkania biznesowe, eleganckie butiki modowe oraz liczne punkty usługowe.
• W parterowym budynku B, pełniącym niegdyś użyteczną funkcję dawnych magazynów, wygodnie mieści się duży supermarket popularnej sieci, znana drogeria oraz inne, mniejsze punkty handlowe, które ułatwiają mieszkańcom codzienne, szybkie zakupy.

Cała przestrzeń wokół zrewitalizowanego centrum została równie doskonale przemyślana i zagospodarowana. Na obszernym, brukowanym placu przed głównym budynkiem, od strony ronda, regularnie odbywają się ciekawe, weekendowe wystawy zabytkowych samochodów. To również z tego reprezentacyjnego miejsca bardzo często startują radosne, barwne parady organizowane corocznie podczas hucznych obchodów święta miasta, zwanego Dniami Konstancina. Na urokliwym, zacisznym wewnętrznym dziedzińcu w okresie letnim często pojawia się tymczasowa, wielofunkcyjna estrada. Znajduje się tam także niewielki, lokalny bazarek, na którym okoliczni rolnicy oferują świeże, pachnące sezonowe kwiaty, owoce i warzywa prosto z pola.

Źródło: wikipedia.pl; starapapiernia.pl