Zakłady przemysłu lniarskiego "Orzeł" w Mysłakowicach

Zakłady przemysłu lniarskiego "Orzeł" w Mysłakowicach to niezwykle ważny historycznie kompleks fabryczny zlokalizowany w malowniczej miejscowości Mysłakowice. Administracyjnie obszar ten obejmuje województwo dolnośląskie, a pod względem geograficznym leży w urokliwym regionie, jakim jest rozległa Kotlina Jeleniogórska. Fabryka, usytuowana u podnóża pasma górskiego, którym są majestatyczne Karkonosze, przez dekady stanowiła potężny filar lokalnej gospodarki. W swoim szczytowym okresie dawała stabilne zatrudnienie tysiącom rzemieślników z okolicznych wsi oraz mieszkańcom z pobliskiego, dużego miasta, jakim jest Jelenia Góra.

Początki osady i królewska decyzja o budowie zakładu

Zanim powstał potężny przemysł, tutejsza ludność żyła głównie z uprawy ziemi oraz chałupniczego przędzenia i tkania lnu. Własność osady często się zmieniała – w szesnastym wieku należała do rodziny von Zeidlitz, w siedemnastym do rodu von Reibnitz, a następnie do Karola Fryderyka von Kottwitza. W 1816 roku dobra te nabył August Niethardt von Gneisenau. Kluczowy moment nastąpił w 1837 roku, gdy dzięki interwencji hrabiny Reden, na terenach królewskich osiedlono uchodźców religijnych z Tyrolu. Ponieważ nowi osadnicy osiągali znacznie lepsze wyniki w rolnictwie niż popadający w biedę śląscy tkacze, pruskie władze zadecydowały o utworzeniu w tym miejscu mechanicznej przędzalni, która miała poprawić trudny byt miejscowych rzemieślników.

W lutym 1839 roku minister Rother polecił założenie specjalnego funduszu na budowę zakładu. Za architektoniczne przygotowanie projektów odpowiadał budowniczy Hamann, a ich przydatność weryfikował radca handlowy Rufer. Wykorzystując naturalne zróżnicowanie terenu, na odnodze miejscowej rzeki, którą jest górska Łomnica, zainstalowano potężne koło wodne o średnicy trzydziestu czterech stóp, dające moc trzydziestu koni mechanicznych. Przyszły kierownik fabryki, Ferdynand Wilhelm Kaselowsky, został wysłany na specjalistyczne studia do Anglii, Francji i Belgii w celu zdobycia niezbędnej wiedzy technologicznej.

Rozruch fabryki i międzynarodowe sukcesy

Mimo początkowych opóźnień budowlanych, w maju 1844 roku przeprowadzono pierwszą, udaną próbę maszyn zamówionych w Anglii i we Wrocławiu. Historyczny moment nastąpił 1 czerwca 1844 roku, kiedy to wyprodukowano pierwsze kilogramy przędzy tkanej mechanicznie. Zakład rozwijał się w imponującym tempie – liczba czynnych wrzecion wzrosła z 1840 w październiku 1844 roku do ponad 13300 w roku 1864. Produkowano zróżnicowany asortyment, w tym płótno domowe, drelichy, ręczniki i płótno żaglowe. Choć w 1864 roku groźny pożar zniszczył starą przędzalnię, budynek błyskawicznie odbudowano. Największym potwierdzeniem jakości wyrobów był złoty medal zdobyty na światowej wystawie przemysłowej w Paryżu w 1867 roku.

Złoty wiek rozbudowy oraz trudne lata wojen

Pod koniec dziewiętnastego wieku kompleks przechodził intensywną modernizację. W 1872 roku zakład kupił bank Roberta Thode, a dwa lata później otwarto nową tkalnię wyposażoną w 260 mechanicznych warsztatów. Rozwój transportu ułatwiło otwarcie linii kolejowej w 1882 roku. W kolejnych latach oddano do użytku bielnik, wykańczalnię oraz nową szwalnię. Dla pracowników wzniesiono w 1909 roku specjalną kolonię robotniczą. W trakcie pierwszej wojny światowej fabryka przestawiła się na produkcję militarną, dostarczając płótno samolotowe, żaglowe oraz drelichy. Okres dwudziestolecia międzywojennego, a zwłaszcza lata 1927-1928, przyniósł głęboki kryzys, w wyniku którego z 22 śląskich zakładów lniarskich unieruchomiono aż jedenaście.

Czasy drugiej wojny światowej to bardzo ponura karta w dziejach kompleksu. Od 1941 roku wykorzystywano tu do ciężkiej pracy przymusowej setki jeńców i więźniów. W latach 1943-1944 całkowicie zmieniono profil działalności na zbrojeniową, produkując między innymi części do dział przeciwlotniczych oraz aparaturę elektryczną kompletowaną w sąsiednim Podgórzynie.

Polska era produkcji pod szyldem "Orzeł"

Po wkroczeniu Armii Czerwonej w maju 1945 roku uwolniono przetrzymywanych tu jeńców. Jesienią tego samego roku fabrykę przejęli Polacy, a pierwsza załoga nadała jej dumną nazwę "Orzeł". Zakłady weszły w epokę centralnego planowania, stając się jednym z liderów krajowego przemysłu lekkiego. W 1961 roku tkaniny z Mysłakowic zadebiutowały na Międzynarodowych Targach Poznańskich. Rok 1966 to czas największej świetności eksportowej – zakład zatrudniał wtedy 2680 pracowników, a aż 80% produkcji trafiało na wymagające rynki w USA, Wielkiej Brytanii, Niemczech i Australii. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych dyrektywy państwowe wymuszały produkcję setek tysięcy metrów tkanin obrusowych, pościelowych i szpitalnych.

Przekształcenia własnościowe i współczesna reaktywacja

Transformacja ustrojowa przyniosła ogromne zmiany strukturalne. W 1995 roku przedsiębiorstwo włączono do Programu Powszechnej Prywatyzacji (NFI) i przekształcono w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. W 1998 roku akcje spółki zadebiutowały na rynku CeTO, a w lutym 2007 roku przeniesiono je na główny parkiet Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Niestety, utrata tradycyjnych rynków zbytu doprowadziła do upadłości ogłoszonej 1 lipca 2010 roku.

Szczęśliwie, bogate tradycje włókiennicze nie zniknęły całkowicie z mapy regionu. W czerwcu 2012 roku historyczne przedsiębiorstwo zostało wykupione przez nowych właścicieli. Reaktywowano produkcję pod szyldem Orzeł Sp. z o.o., stawiając na nowoczesny park maszynowy i bazując na ogromnym doświadczeniu miejscowej załogi. Dzisiejsza fabryka z powodzeniem kontynuuje wielopokoleniowe, chlubne tradycje lniarskie, z których od ponad stu pięćdziesięciu lat słyną tutejsze okolice.