Domek gotycki "Cukiernia" w Opatówku

Domek gotycki "Cukiernia" w Opatówku to niezwykle urokliwy zabytek pochodzący z pierwszej połowy XIX wieku, który w przeszłości pełnił rolę ogrodowego pawilonu i fabryki słodyczy, a współcześnie jest tętniącą życiem siedzibą lokalnej biblioteki publicznej. Obiekt, usytuowany naprzeciwko miejscowego kościoła, stanowi integralną część dawnego zespołu pałacowo-parkowego generała Józefa Zajączka. Dzisiejsza rewitalizacja tej wyjątkowej budowli nie tylko uratowała ją przed całkowitą degradacją, ale też nadała nową wartość kulturalną dla wszystkich mieszkańców Opatówka położonego w województwie wielkopolskim.

Historia powstania i architektura neogotycka

Niewielkie miasto na wschód od Kalisza przez wieki należało do arcybiskupów z Gniezna. Dynamiczny rozwój tych ziem nastąpił jednak po 1807 roku, kiedy właścicielem majątku, z nadania samego Napoleona, został uczestnik kampanii francuskiej i późniejszy namiestnik Królestwa Polskiego, generał Józef Zajączek. W latach 1818-1820 w przypałacowym parku w Opatówku wzniesiono wyjątkowy pawilon ogrodowy. Za jego projekt, według licznych przesłanek historycznych, odpowiadał znany architekt Chrystian Piotr Aigner. Zastosowano tutaj styl neogotycki z wykorzystaniem oryginalnego polskiego wątku ceglanego, nadającego budowli szlachetnego, "starożytnego" charakteru. Domek składał się z czterech brył o zróżnicowanej wysokości, a jego kwadratowa, najwyższa część została zwieńczona eleganckimi sterczynami. W centralnym punkcie frontowej elewacji umieszczono piaskowcowy herb rodowy generała Zajączka – Świnkę, który przetrwał do czasów nam współczesnych.

Zmienne losy i funkcja zabytkowego pawilonu

Na przestrzeni niemal dwustu lat budynek wielokrotnie zmieniał swoje docelowe przeznaczenie. Tuż po powstaniu pawilonu do środka wchodzono od strony dworskiego ogrodu. W drugiej połowie XIX wieku we wnętrzach dawnego gotyckiego domku urządzono szkołę elementarną dla lokalnych dzieci. Z początkiem dwudziestego stulecia zamieszkiwał w nim administrator majątku, Bronisław Korejwo, zasłużony inicjator miejscowej straży pożarnej i pierwszej czytelni. To on zlecił przebudowę budynku około 1912 roku, podczas której charakterystyczne ostrołukowe okna zamieniono na formy prostokątne z nadokiennikami. W epoce międzywojennej obiekt stał się ważnym centrum społecznym – odbywały się tam kursy, działało przedszkole, a Zofia Schlösserowa udostępniała go Narodowej Organizacji Kobiet. Dopiero w 1932 roku uruchomiono tutaj wytwórnię słodyczy, dzięki której do pawilonu na stałe przylgnęła powszechnie używana dzisiaj nazwa "Cukiernia". W czasach II wojny światowej dom stanowił przychodnię bohaterskiego lekarza Kazimierza Siwińskiego, a po 1945 roku stał się wielorodzinnym budynkiem komunalnym.

Rewitalizacja i utworzenie nowoczesnej biblioteki

Długotrwały brak remontów i niewłaściwe użytkowanie sprawiły, że unikalny zabytek popadał w postępującą ruinę. Szczęśliwie, dzięki zaangażowaniu lokalnego samorządu w 2019 roku, przeprowadzono generalny remont całego kompleksu. Nieruchomość została pieczołowicie odrestaurowana i zmodernizowana, by w całości służyć nowej instytucji – Gminnej Bibliotece Publicznej im. Braci Gillerów. Na potrzeby nowoczesnej placówki, od strony wschodniej i północnej dobudowano nowe, dopasowane wizualnie elementy prostopadłościenne oraz wymurowano estetyczne patio z ażurowym murem ceglanym.

Kim byli patroni opatóweckiej książnicy?

Obecni patroni odrestaurowanej placówki to wybitni synowie tutejszego burmistrza i żołnierza napoleońskiego. Stanowią oni powód do ogromnej dumy dla lokalnej społeczności:

• Agaton Giller był znanym polskim dziennikarzem, konspiratorem i działaczem niepodległościowym w dziewiętnastym wieku.
• To on mocno przyczynił się do stworzenia słynnego Muzeum Polskiego zlokalizowanego w szwajcarskim Raperswilu.
• Jego rodzony brat, Stefan Giller (tworzący pod pseudonimem Stefan z Opatówka), realizował się z sukcesami jako poeta, dramaturg, powieściopisarz oraz tłumacz literatury.

Dzięki niezwykle udanej inwestycji dawna cukiernia znów tętni życiem, oferując nowoczesne, zdigitalizowane przestrzenie. Każdego dnia odbywają się w nich liczne wydarzenia kulturalne, prelekcje i warsztaty integrujące mieszkańców, od najmłodszych przedszkolaków, po pasjonatów historii i miejscowych seniorów.

Źródło: zabytek.pl

Fot. Waldemar Rusek