Most żelazny w Opatówku

Most żelazny w Opatówku to unikalny na skalę kraju zabytek techniki oraz architektury krajobrazowej. Został on wzniesiony w 1824 roku w malowniczym zespole pałacowo-ogrodowym i stanowi obecnie najstarszy istniejący most żeliwny w Polsce. Kładka ta, przeznaczona wyłącznie do ruchu pieszego, jest niezwykle cennym świadectwem dawnej myśli inżynieryjnej i kunsztu odlewniczego z początku XIX wieku. Wielu historyków uważa ten obiekt za największy architektoniczny skarb miejscowości.

Historyczne otoczenie i lokalizacja przeprawy

Zabytkowy obiekt przerzucony jest przez starą, sztuczną fosę, która pierwotnie została urządzona już w XIV wieku. Służyła ona wówczas celom obronnym, otaczając nieistniejący już dziś zamek arcybiskupów gnieźnieńskich. W późniejszych wiekach obszar ten uległ znacznym przekształceniom, a dawna fosa stała się kluczowym elementem wodnym otaczającym okazały pałac generała Józefa Zajączka. Dziś most stanowi centralny punkt rozległego, przydworskiego parku o powierzchni 15 hektarów. Teren ten sukcesywnie odzyskuje swój dawny blask, zachwycając spacerowiczów rzadkimi i cennymi przyrodniczo okazami starych drzew oraz krzewów.

Szczegóły konstrukcyjne i parametry techniczne

Pod względem architektonicznym przeprawa to klasyczny, jednoprzęsłowy most łukowy. Jego główną konstrukcję nośną stanowią cztery masywne dźwigary odlewane z żelaza. Technologia montażu była na tamte czasy bardzo nowoczesna, a sam proces powstawania wymagał ogromnej precyzji.

• Każdy z czterech dźwigarów głównych składa się z trzech odrębnych segmentów, które zostały ze sobą trwale połączone za pomocą śrub.
• Cała kładka wsparta jest na solidnych, kamiennych podporach, a jej rozpiętość w świetle przyczółków wynosi 10,30 metra.
• Całkowita długość żeliwnej konstrukcji nośnej osiąga 13,80 metra, natomiast szerokość użytkowego pomostu to równe 3,50 metra.
• Dokładna data wybudowania, czyli rok 1824, została na stałe uwieczniona poprzez odlanie jej wspólnie z centralnym segmentem skrajnego dźwigara.

Badacze historii techniki z dużym prawdopodobieństwem przypuszczają, że wszystkie skomplikowane elementy żeliwne zostały wykonane w renomowanej hucie braci Roechling, zlokalizowanej na terenie Saksonii. Stamtąd gotowe podzespoły przetransportowano do parku i zmontowano w jedną całość.

Problemy techniczne i generalna rewitalizacja

Przez długie dziesięciolecia zabytek służył mieszkańcom, zachowując niemal w całości swój oryginalny charakter. Z wyjątkiem bocznych zabezpieczeń, cała konstrukcja przetrwała w niezmienionej formie od momentu powstania. Niestety, w ostatnich dziesięcioleciach XX wieku obiekt padł ofiarą poważnych zaniedbań. Brak regularnej konserwacji doprowadził go do bardzo złego stanu technicznego. Głównym problemem okazała się zaawansowana korozja nośnych dźwigarów głównych, która realnie zagrażała nośności całej kładki.

Sytuacja uległa poprawie w latach 2010–2011, kiedy podjęto decyzję o przeprowadzeniu niezbędnego remontu generalnego. Kompleksowe prace pozwoliły uratować historyczną przeprawę przed zniszczeniem. W ramach inwestycji zajęto się również odtworzeniem ozdobnych balustrad, których projekt zrekonstruowano w oparciu o cenne dokumenty archiwalne oraz stare fotografie. W celu zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa i wyższej trwałości, w obecnym kształcie nowe barierki zostały wykonane ze stali, a nie z żeliwa, idealnie wkomponowując się w zabytkowy charakter XIX-wiecznej budowli.

Źródło: wikipedia.pl / Waldemar Rusek

Fot. Waldemar Rusek, Wikimedia