Pomnik poległym za wolność i demokrację w Przesiece

Pomnik poległym za wolność i demokrację w Przesiece to obiekt, który na pierwszy rzut oka wydaje się jedynie prostym, nieociosanym obeliskiem granitowym o wysokości przekraczającej dwa metry. Jednak dla uważnego obserwatora i miłośnika historii, ten kamień stojący w sercu miejscowości Przesieka tuż obok kościoła w Przesiece, stanowi niezwykłą ciekawostkę historyczną. W rzeczywistości jest to bowiem dawny niemiecki pomnik, pierwotnie wzniesiony ku czci żołnierzy poległych na frontach I wojny światowej, który w specyficzny sposób został zaadaptowany do powojennych realiów i współczesnych celów.

Trudne dziedzictwo i niezwykła metamorfoza

Upamiętnienia niemieckich żołnierzy z lat 1914-1918, wraz z całą wojskową i cywilną spuścizną na tych terenach, należą do tak zwanego trudnego dziedzictwa. Większość tego typu obiektów na Dolnym Śląsku została po 1945 roku zniszczona lub uległa zapomnieniu i niszczeniu. Obelisk w Przesiece przetrwał dzięki nadaniu mu nowej symboliki. Prawdziwym unikatem jest sposób, w jaki przekształcono oryginalne zdobienia. W górnej części pomnika, w okrągłej wnęce, znajdował się pierwotnie charakterystyczny niemiecki krzyż żelazny. Zamiast go skuć, zdecydowano się na kreatywny zabieg – przemalowano go białą farbą w taki sposób, aby imitował polskie odznaczenie państwowe, Order Polonia Restituta. Obecna inskrypcja na płycie głosi chwałę "Bohaterom poległym na tej ziemi w walce o wolność i demokrację".

Tajemnica nazwy Matejkowice

Jeszcze bardziej intrygujący jest napis umieszczony pod główną częścią obelisku: „22 lipiec 1946 Matejkowice”. To bezpośrednie nawiązanie do powojennej historii regionu i sensacyjnych wydarzeń, które miały tu miejsce. Tuż po zakończeniu działań wojennych wieś nosiła nazwę Matejkowice (używaną do około 1950 roku). Nazwa ta została nadana na cześć wielkiego polskiego malarza, Jana Matejki. To właśnie tutaj, w górskich kryjówkach pasma Karkonosze, odnaleziono zrabowane przez hitlerowców bezcenne dzieła polskiej kultury: „Rejtana”, „Unię Lubelską” oraz „Batorego pod Pskowem”. Pomnik stał się więc nie tylko symbolem walki, ale i triumfu polskiej kultury nad wojenną grabieżą.

Miejsce pamięci dzisiaj

Współcześnie teren wokół pomnika jest zadbany i stanowi ważny punkt orientacyjny przy ulicy Karkonoskiej. Obelisk stoi przed nowo wybudowanym kościołem, a w jego pobliżu ustawiono ławeczki. Dzięki temu turyści i mieszkańcy mogą usiąść na chwilę, odpocząć i wczuć się w ducha historii, która w tym miejscu w niezwykły sposób splata niemiecką przeszłość z polską teraźniejszością.