Pomnik Ofiar Zbrodni Katyńskiej w Rajczy
Pomnik Ofiar Zbrodni Katyńskiej w Rajczy to wyjątkowe miejsce pamięci narodowej, które zostało uroczyście odsłonięte 21 czerwca 2025 roku z okazji 85. rocznicy zbrodni katyńskiej. Monument, o którego pielęgnowanie dba województwo śląskie, wzniesiono w hołdzie majorowi Ludwikowi Szymańskiemu oraz wszystkim Polakom zamordowanym w Katyniu, Charkowie, Miednoje, Bykowni i innych miejscach kaźni. Obiekt znajduje się na rogu ulic Górskiej i Polnej, tuż przy współczesnym moście nad potokiem Cicha, niedaleko centrum miejscowości Rajcza. Otoczenie pomnika zostało odpowiednio zagospodarowane – ustawiono tu ławki dla odwiedzających oraz wysoką flagę państwową na maszcie.
Konstrukcja i unikalne elementy pamiątkowe
Fundamentem całego założenia jest autentyczna, potężna betonowa płyta, będąca fragmentem dawnego mostu, który został wysadzony przez niemieckiego okupanta w kwietniu 1945 roku. Z tym historycznym reliktem zintegrowano kilka symbolicznych elementów:
- Główną tablicę katyńską, dedykowaną ofiarom sowieckiego terroru (ufundowaną przez mieszkańców wsi).
- Tablicę zawieszoną 22 sierpnia 2021 roku, na której umieszczono archiwalne zdjęcie przedstawiające wysadzony most.
- Nieco uszkodzony, żeliwny krzyż opatrzony datą 1914. Jest to artefakt identyczny z tymi, które znajdują się na miejscowym cmentarzu wojennym. Widnieje na nim motyw Krzyża Żelaznego, miecza oraz wieńca laurowego lub dębowego.
Fot. Most w Rajczy na pocztówce nadanej w 1926 roku, zniszczony przez okupanta w 1945 roku.
Major Ludwik Szymański – bohater z Rajczy
Kluczową postacią uhonorowaną przez ten pomnik jest major Ludwik Szymański, który urodził się 19 czerwca 1887 roku właśnie w Rajczy, jako syn Aleksandra i Wiktorii. Z powodzeniem ukończył Wydział Lekarski na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie i aktywnie działał jako członek Polskiej Organizacji Wojskowej (POW). W 1920 roku powierzono mu funkcję komendanta szpitala wojskowego 4 Dywizji Piechoty, a stopień kapitana posiadał ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 roku.
W dwudziestoleciu międzywojennym mieszkał i pracował w swojej rodzinnej miejscowości. Zawarł związek małżeński z Marią ze Staszków, z którą doczekał się córki Marii oraz syna Jerzego. W 1937 roku został przydzielony w pospolitym ruszeniu do 10 Szpitala Okręgowego. Jego życie zakończyło się tragicznie podczas II wojny światowej z rąk NKWD. Oficjalne pośmiertne mianowanie Szymańskiego na stopień majora miało miejsce podczas warszawskich uroczystości "Katyń pamiętamy – uczcijmy pamięć bohaterów", które odbyły się w dniach 9–10 listopada 2007 roku.
