Schron Chrobrego w Rybniku
Schron Chrobrego w Rybniku to historyczna, stała szczelina przeciwlotnicza (z niem. LSD – Luftschutz Deckungsgraben), wzniesiona przez Niemców około 1944 roku. Pierwotnie budowla ta służyła jako bezpieczne schronienie dla ludności cywilnej przed alianckimi bombardowaniami. Obiekt znajduje się w ścisłym centrum miasta, u zbiegu ulic Bolesława Chrobrego i 3 Maja, ukryty pod powierzchnią skweru im. Rozalii Biegieszowej. Podobnie jak inne tego typu zabytki, w które obfituje województwo śląskie, stanowi on fascynujące świadectwo inżynierii wojskowej z czasów II wojny światowej.
Charakterystyka stałych szczelin przeciwlotniczych
Zabytkowa szczelina w Rybniku jest typowym przykładem ukrycia z okresu wojennego. Zwykle budowano je z cegły lub betonu w formie sieci podziemnych tuneli z niewielkimi przedsionkami. Najważniejszą cechą konstrukcyjną był nieprostoliniowy przebieg korytarzy – łamią się one pod różnymi kątami. Zastosowano ten zabieg celowo, aby w przypadku bezpośredniego trafienia bomby falę uderzeniową i odłamki zatrzymać w jednym segmencie, dając szansę na przeżycie osobom w pozostałych częściach ukrycia.
Szczeliny lokalizowano najczęściej pod parkami, skwerami oraz w sąsiedztwie dworców kolejowych i dużych zakładów pracy, by umożliwić cywilom błyskawiczną ewakuację. Odsuwano je od wysokich budynków, by zminimalizować ryzyko zasypania wyjść gruzem. Fachowo są to ukrycia, ponieważ ze względu na brak hermetycznych śluz i urządzeń filtrowentylacyjnych nie zapewniały ochrony przed atakiem chemicznym lub promieniotwórczym. Cywile chronili się przed gazami bojowymi wyłącznie dzięki indywidualnym maskom przeciwgazowym.
Konstrukcja i parametry techniczne obiektu
Mimo technicznej klasyfikacji w świadomości mieszkańców na stałe zagościła nazwa schron Chrobrego. Obecnie widnieje on w miejskiej i wojewódzkiej ewidencji jako ukrycie typu II numer 64-1. W razie wyższej konieczności można je w ciągu 48 godzin przystosować do pełnienia funkcji obronnych.
Całkowita długość podziemnych korytarzy wynosi blisko 120 metrów. Konstrukcja składa się z pięciu murowanych tuneli o wymiarach 1,4 na 1,9 metra, czterech bocznych pomieszczeń oraz trzech wejść. Ceglane ściany mają grubość 0,5 metra, a łukowe sklepienia liczą 0,25 metra grubości. Całość przysypano warstwą gruntu o grubości od 0,3 do 1,5 metra.
Wejścia, wentylacja i drenaż
Do wnętrza prowadzą schody z poziomu parku, uchodzące do trzech osobnych stref wejściowych:
- Główne wejście od strony ulicy Bolesława Chrobrego z betonową obudową i charakterystycznymi, ciężkimi drzwiami schronowymi.
- Środkowe wejście usytuowane w pobliżu placu zabaw, odnowione w 2019 roku, zabezpieczone metalowo-przezroczystą przesłoną, która umożliwia zajrzenie do wnętrza.
- Trzecie wejście znajdujące się niedaleko śmietników jest nieczynne i dla bezpieczeństwa przykryte solidnymi płytami betonowymi.
Przedsionki przy każdym z wejść zaprojektowano najpewniej jako śluzy, o czym świadczą zachowane ślady po dawnych, drewnianych futrynach. Podłoga ukrycia wykonana jest częściowo z równej cegły, a częściowo pokryta betonową wylewką. Pod nią biegną rurki drenarskie odprowadzające wodę do kwadratowych studzienek z zachowaniem odpowiednich spadków w kierunku nieczynnego, najniżej położonego wyjścia.
System oddychania budowli oparty był o wentylację grawitacyjną. Do dziś zachowały się czerpnie i wyrzutnie powietrza pod sklepieniem oraz przy podłogach. Obecnie drożne są cztery z nich, wyprowadzone na powierzchnię parku w postaci ceglanych kominków lub rur. Pozostałe otwory zostały zalane betonem podczas modernizacji w ubiegłym wieku.
Rewitalizacja przeprowadzona przez pasjonatów
Oryginalne wyposażenie obejmujące drewniane ławki czy pojemniki na fekalia nie przetrwało do naszych czasów. Zmiana nadeszła w 2014 roku, kiedy losem opuszczonego zabytku zainteresowała się grupa pasjonatów z Rybnickiego Stowarzyszenia Ochrony Zabytków R-GAW oraz uczniowie Zespołu Szkół Mechaniczno-Elektrycznych. Społecznicy uprzątnęli korytarze, usunęli zalegające betony i zamontowali solidne drzwi schronowe przeniesione z podobnego obiektu zlokalizowanego na Paruszowcu.
Dzięki wielkiemu zaangażowaniu miłośników historii dawny obiekt zyskał drugie życie. Dziś wyposażony jest w nowoczesną instalację elektryczną, awaryjne oświetlenie i systemy łączności wewnętrznej wykorzystywane podczas pokazów, co czyni go unikalnym punktem na turystycznej oraz historycznej mapie regionu.
Źródło: rgaw.rybnik.pl
