Dawna strażnica WOP Rycerka

Dawna strażnica WOP Rycerka, znana również oficjalnie jako Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Kolonia/Rycerka Górna imienia kapitana Zbigniewa Plewy, to nieistniejący już, podstawowy pododdział realizujący zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej. Jednostka ta była zlokalizowana w malowniczej miejscowości Rycerka Górna, leżącej w regionie, który administracyjnie obejmuje województwo śląskie. Na przestrzeni wielu dekad placówka ta strzegła bezpieczeństwa południowej granicy polsko-czechosłowackiej, a w późniejszych latach polsko-słowackiej, pełniąc kluczową rolę w systemie kontroli ruchu granicznego.

Dawniej na elewacji budynku widniała tablica upamiętniająca żołnierzy WOP: Zbigniewa Plewa, Stanisława Kozieła i Stanisława Dudę poległych 10 lutego 1947 roku. Została ona jednak usunięta z ewidencji miejsc pamięci województwa śląskiego na podstawie stanowiska IPN co charakteru różnych organizacji czy instytucji komunistycznych.

Przy zjeżdzie z głównej drogi do dawnej strażnicy znajduje się natomiast pomnik upamiętniający polskie formacje graniczne w Rycerce.

Formowanie jednostki i pierwsze lata służby

Jednostka została sformowana w 1945 roku jako 198 strażnica w strukturze 43 komendy odcinka. Początkowo jej etat przewidywał 56 żołnierzy, a w skład załogi wchodził komendant, jego zastępcy, drużyny strzeleckie, drużyna łączności oraz instruktorzy do tresury psów służbowych. Pierwszą siedzibą strażnicy po II wojnie światowej był zaadaptowany, drewniany pałacyk myśliwski w dolinie Śrubitej u podnóża góry Wielka Racza. Zachowane z tamtego okresu meldunki wskazują, że warunki zakwaterowania były bardzo skromne: brakowało kanalizacji, oświetlenie naftowe było niewystarczające, a kilkunastu żołnierzy dzieliło jedną izbę mieszkalną. Niestety, w 1951 roku zabytkowy budynek doszczętnie spłonął.

Nowe obiekty i zmiany organizacyjne

Po pożarze pałacyku żołnierze zajęli gajówkę lasów państwowych w przysiółku Ciapków. Dopiero pod koniec lat 50. XX wieku w dzielnicy Kolonia wybudowano nowy, dedykowany, drewniany budynek, który miał służyć przez kolejne dziesięciolecia. Wraz z upływem czasu jednostka przechodziła liczne reorganizacje strukturalne. Włączano ją kolejno do struktur batalionów stacjonujących w miejscowościach Żywiec oraz Nowy Sącz. Zmieniała się również kategoryzacja i numeracja placówki. Od 1976 roku, w związku ze zmianami w systemie dowodzenia, strażnicę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady, której główną siedzibą były Gliwice.

Funkcjonowanie w stanie wojennym i latach 80.

Niezwykle napięty okres w historii placówki przypadł na grudzień 1981 roku. Po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium całego kraju, brygada WOP otrzymała dodatkowe zadania związane z utrzymaniem bezpieczeństwa państwa, co bezpośrednio wpłynęło na charakter służby żołnierzy w Rycerce. W drugiej połowie lat 80. jednostkę włączono w struktury utworzonego batalionu granicznego w Żywcu, a tuż przed upadkiem systemu komunistycznego podporządkowano ją pod sztab, który mieścił się w Ciesznie.

Przekształcenie w Straż Graniczną i rozwiązanie placówki

Kluczowe zmiany nadeszły 16 maja 1991 roku, kiedy to oficjalnie rozwiązano Wojska Ochrony Pogranicza. Od tego momentu obiekt przejęła nowo powstała Straż Graniczna, a jednostka przyjęła nazwę Strażnicy SG w Rycerce Górnej. Z biegiem lat i postępującymi przygotowaniami Polski do wejścia do Unii Europejskiej oraz strefy Schengen, zaszła potrzeba kompleksowej restrukturyzacji ochrony granic. Zniesiono dotychczasowy podział na pododdziały pilnujące "zielonej granicy" i prowadzące kontrole ruchu. W efekcie tych zmian 15 września 2004 roku placówka została ostatecznie rozwiązana, a jej odcinek operacyjny przejęła jednostka, której siedzibą był pobliski Zwardoń. Od lipca 2006 roku historyczny budynek strażnicy pełni zupełnie nową funkcję, służąc turystom jako całoroczne, szkolne schronisko młodzieżowe.