Rezerwat przyrody Śrubita

Rezerwat przyrody Śrubita to wyjątkowy, ścisły rezerwat przyrody zlokalizowany w gęstych lasach Beskidu Żywiecko-Kisuckiego. Leży na terenie malowniczej miejscowości Rycerka Górna w gminie Rajcza (powiat żywiecki). Rezerwat posiada wybitnie leśny charakter, a jego teren wchodzi w skład rozległego Żywieckiego Parku Krajobrazowego. To miejsce, w którym czas się zatrzymał, pozwalając przetrwać unikalnym gatunkom flory i fauny charakterystycznym dla tego górskiego regionu.

Historia powstania i ochrona pierwotnego lasu

Obszar ten został formalnie objęty ochroną na mocy zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 28 grudnia 1957 roku. Śrubita jest tym samym jednym z najstarszych rezerwatów w całych Beskidach. Nadrzędnym celem jego utworzenia było zachowanie – z niezwykle ważnych względów naukowych i dydaktycznych – nienaruszonego, dzikiego fragmentu pierwotnego lasu jodłowo-bukowego. Jest to ekosystem doskonale oddający charakter naturalnego regla dolnego. Ścisła ochrona na obszarze 24,99 hektarów sprawiła, że tutejszy las zachował wielogatunkową i wielowarstwową strukturę. Próżno jej szukać w innych, sąsiadujących drzewostanach, które na przestrzeni lat uległy silnym przekształceniom z powodu działalności człowieka.

Geografia, osuwisko i ukształtowanie terenu

Chroniony fragment lasu porasta przyszczytowe partie zachodnich stoków góry Bugaj, wchodzącej w skład grupy Wielkiej Raczy. Położony jest na wysokości od 780 do 960 m n.p.m. Decydujący wpływ na ocalenie tego fragmentu przyrody miało specyficzne ukształtowanie i budowa geologiczna. Znaczną część powierzchni rezerwatu zajmuje bowiem ogromne osuwisko. Zbudowany z glin językowy koluwium był zawsze bardzo silnie nasiąknięty wodą i niestabilny. Właśnie dzięki temu trudnemu, zaburzonemu podłożu dawni leśnicy nie zdecydowali się prowadzić tutaj tradycyjnej gospodarki leśnej polegającej na wycince lasu mieszanego i sadzeniu szybkorosnących świerków.

Flora dawnej Puszczy Karpackiej

Ochronie podlega tutaj wiekowy starodrzew, stanowiący wspaniały relikt dawnej Puszczy Karpackiej. Występuje on w formie przejściowej, znanej jako śląsko-żywiecka postać żyznej buczyny karpackiej. Dna górskich potoków porośnięte są natomiast szpalerami gęstych olszyn górskich. Rezerwat wyróżnia się obecnością spektakularnych, gigantycznych wręcz drzew.

• Oprócz wielkich, dorodnych buków rosną tu majestatyczne, ponad stuletnie jodły osiągające blisko 50 metrów wysokości, o potężnych pniach przekraczających w pierśnicy 100 centymetrów.
• To tutaj w 2011 roku badacze odkryli wyjątkowy okaz świerka pospolitego o wysokości 51,8 m, który przez kilka lat nosił tytuł najwyższego drzewa w Polsce. Obecnie rekord ten należy do daglezji Heleny koło Barda.

Poniżej okapu potężnych starych drzew doskonale odnawia się młody buk. Poszycie lasu jest niezwykle bogate w rośliny zielne. Rozpoznać tu można rzadką w skali kraju tocję karpacką, przytulię wonną, paprotnik kolczysty i nerecznicę szerokolistną. Teren ten jest też domem dla wszystkich trzech rodzimych gatunków żywców: gruczołowatego, dziewięciolistnego i cebulkowego. Luki w drzewostanie szybko wypełniają ziołorośla, wśród których króluje omieg górski, parzydło leśne oraz świerząbek orzęsiony.

Fauna i martwe drewno

Pozostawienie w ekosystemie martwego drewna (połamanych konarów i powalonych pni) stwarza doskonałe środowisko dla niezliczonych mszaków, grzybów, pajęczaków oraz ptaków. Żyją tutaj rzadkie gatunki chrząszczy saproksylicznych uzależnionych od obumierających drzew. Rezerwat stanowi cichą i bezpieczną ostoję dla wędrujących drapieżników i roślinożerców. Spacerując po okolicy można natrafić na tropy jeleni, dzików, lisów, borsuków i kun leśnych. Przejściowo pojawiają się tutaj wilki oraz rysie, a w koronach drzew gniazduje m.in. jarząbek oraz sowy.

Ścieżka przyrodniczo-leśna i zwiedzanie

Aby pogodzić wymogi ochrony przyrody z potrzebami miłośników przyrody, udostępniono do zwiedzania specjalnie przygotowaną trasę. Nadleśnictwo Ujsoły regularnie dba o udrożnienie biegnącej tędy ścieżki dydaktycznej, która pozwala z bliska obcować z pierwotną puszczą. Trasa edukacyjna rozpoczyna się przy wiacie obok leśniczówki Leśnictwa Racza, tuż obok darmowego parkingu pod Wielką Raczą (nawiguj z Google Maps: 49.4249275N, 19.0073697E).

• Całkowita długość trasy od parkingu wraz ze ścieżką przyrodniczo-leśną to około 5 km w jednąstronę, co w tutejszym stromym i górzystym terenie oznacza minimum 2 godziny wędrówki (nie doliczając odpoczynków).
• Wzdłuż drogi rozmieszczono tablice informacyjne. Trasa zaczyna się od punktu "Szkoła leśna", gdzie można zapoznać się z lokalnymi gatunkami zwierząt, by później dowiedzieć się więcej o ekosystemie górskiego potoku.
• Wejście na właściwy teren rezerwatu z urokliwymi, drewnianymi mostkami poprzedzone jest przejściem wymagającego, stromego stoku.

Wycieczka zimowa i odpoczynek na Hali Śrubita

Obszar ten to doskonały wybór na wędrówki poza głównym sezonem turystycznym. Zimowy spacer z parkingu w kierunku Beskidzkiej Zielonej Ścieżki i dalej do rezerwatu gwarantuje całkowitą ciszę i kontakt ze śpiącą przyrodą. Po przejściu przez zaśnieżone kładki wewnątrz dzikiego lasu, szeroka droga wyprowadza turystów na Halę Śrubita, która leży na przebiegu czerwonego szlaku granicznego. Cała wycieczka w postaci pętli wraz z powrotem tą samą drogą zajmuje niespełna 4 godziny i liczy około 9,5 km dystansu (z przewyższeniami rzędu 310 metrów). Ośnieżona i rozległa polana u stóp Śrubitego Wierchu (1032 m n.p.m.) jest idealnym miejscem na odpoczynek przy przygotowanych ławeczkach i zjedzenie ciepłego posiłku przed zejściem do doliny.

Źródło: wikipedia.pl / slaskie.travel / gov.pl