Dworek Gościnny w Szczawnicy
Dworek Gościnny w Szczawnicy to niekwestionowana perła architektury uzdrowiskowej oraz bijące serce życia kulturalnego Pienin. Ten majestatyczny gmach, znany również jako Dworzec Gościnny, Kursalon czy Kurhaus, stanowił w przeszłości i stanowi obecnie centrum spotkań elity artystycznej, intelektualnej oraz towarzyskiej. Usytuowany w malowniczej scenerii, w południowej części Parku Górnego pod numerem 7, budynek ten przyciąga wzrok swoją unikalną bryłą, nawiązującą do najlepszych tradycji budownictwa drewnianego. Jego historia to opowieść o wizjonerstwie, upadku spowodowanym żywiołem oraz spektakularnym odrodzeniu, które przywróciło mu dawną świetność i funkcjonalność na miarę XXI wieku.
Geneza powstania i architektura Pienińskiego Salonu
Historia tego wyjątkowego miejsca sięga drugiej połowy XIX wieku, kiedy to uzdrowisko Szczawnica przeżywało swój dynamiczny rozkwit. Inicjatorem budowy był Józef Szalay, twórca potęgi kurortu, który już w 1875 roku położył fundamenty pod obiekt mający pełnić funkcję „Pienińskiego Salonu”. Prace budowlane nad górną częścią gmachu rozpoczęła jednak dopiero w 1882 roku krakowska Akademia Umiejętności, która przejęła zarząd nad uzdrowiskiem.
Uroczyste otwarcie gmachu nastąpiło w 1884 roku. Budynek, wzniesiony z trwałego drewna modrzewiowego i kryty gontem, zachwycał bogactwem detali architektonicznych. Jego bryłę zdobiła niezliczona ilość galeryjek, ganków, lukarn oraz wieżyczek, nadając mu lekki, a zarazem reprezentacyjny charakter. Wnętrza Kursalonu zaplanowano z ogromnym rozmachem. Obiekt mieścił imponującą salę balową mogącą pomieścić 500 osób, salę widowiskową, fortepianową, czytelnię, a także salę bilardową. Uzupełnieniem oferty były salon fryzjerski oraz dwa sklepy. Niezwykłym atutem była przestronna weranda z podcieniami, gdzie – jak donoszą dawne relacje – ponad stu gości mogło jednocześnie delektować się kawą na świeżym powietrzu, podziwiając uroki parku.
Złoty wiek i centrum życia kulturalnego
Przełom XIX i XX wieku to czas największej świetności Dworca Gościnnego. Pełnił on wówczas funkcję swoistego salonu kulturalnego, w którym koncentrowało się życie towarzyskie kuracjuszy. To tutaj odbywały się liczne bale dobroczynne, z których dochód, często pochodzący z loterii, przeznaczano na szczytne cele, takie jak utrzymanie szpitalika dla ubogich chorych czy wsparcie zgromadzenia sióstr służebniczek. W budynku działała również renomowana traktiernia oraz cukiernia, co czyniło go idealnym miejscem spotkań.
Scena Dworku gościła najwybitniejsze postacie polskiej kultury. Swoim talentem zachwycali tu tacy artyści jak Helena Modrzejewska, Ludwik Solski, Mieczysław Frenkiel, Aleksander Zelwerowicz, Juliusz Osterwa czy Stefan Jaracz. Foyer budynku było świadkiem odczytów i spotkań autorskich z literackimi gigantami epoki: Henrykiem Sienkiewiczem, Marią Konopnicką, Bolesławem Prusem oraz Kazimierzem Przerwą-Tetmajerem. To właśnie w tych murach miał powstać słynny wiersz Adama Asnyka „Och gdybym był młodszy kochanie”. Warto również wspomnieć, że w obiekcie od samego początku aż do 1928 roku mieściło się atelier fotograficzne Awita Szuberta, dokumentującego piękno regionu i jego gości.
Pożar i lata zapomnienia
W 1909 roku właścicielem Dworku został hrabia Adam Stadnicki, jednak nadchodzące dekady przyniosły kres świetności tego miejsca. Wybuch II wojny światowej oraz późniejsze zmiany ustrojowe negatywnie wpłynęły na losy obiektu. W 1948 roku władze PRL upaństwowiły uzdrowisko, a wraz z nim Kursalon. W latach 1959–1962 budynek pełnił funkcję siedziby zbiorów Muzeum Pienińskiego. Niestety, tragiczny w skutkach okazał się dzień 20 października 1962 roku. Wówczas to w gmachu wybuchł pożar, który niemal doszczętnie strawił drewnianą konstrukcję. Z „Pienińskiego Salonu” pozostały jedynie osmolone, murowane fundamenty, a miejsce to na wiele lat zniknęło z mapy kulturalnej uzdrowiska.
Wielka odbudowa i współczesne funkcje
Nadzieja na przywrócenie blasku tej historycznej budowli pojawiła się dopiero w 2005 roku, kiedy to rodzina Mańkowskich, będąca spadkobiercami Adama Stadnickiego, odzyskała dawny majątek. Decyzję o odbudowie podjęto z wielkim pietyzmem dla historii. Prace budowlane rozpoczęto w 2008 roku, a ich celem było stworzenie wiernej kopii pierwowzoru. Odtworzono bryłę budynku, zachowując regionalne elementy rzeźbione w drewnie i malowane ornamenty, choć jego kubatura została zwiększona o 1/3 w stosunku do oryginału, aby sprostać współczesnym wymogom.
Odbudowany obiekt, oddany do użytku w 2011 roku, łączy w sobie historyczny czar z nowoczesną technologią. Na piętrze znajduje się wielofunkcyjna sala teatralno-balowo-kinowo-konferencyjna, zdolna pomieścić 400 widzów. Dzięki specjalnym mechanizmom, fotele mogą być chowane w posadzce, co pozwala na błyskawiczną zmianę aranżacji wnętrza z układu teatralnego na płaską podłogę idealną do balów czy bankietów. Scena w tej sali imponuje wymiarami, posiadając 16 metrów szerokości i 6 metrów głębokości, co wsparte jest zaawansowanymi systemami multimedialnymi, oświetleniowymi i dźwiękowymi.
W dolnej części budynku turyści mogą odwiedzić klimatyczną kawiarnio-restaurację, często nazywaną Jazz Barem. Lokal ten posiada własną, kameralną scenę, gdzie regularnie odbywają się recitale, koncerty i występy artystów, nawiązując do dawnych tradycji tego miejsca. Menu restauracji oferuje ciekawe dania, a atmosfera sprzyja relaksowi po dniu spędzonym na górskich szlakach. Dla wygody gości, w pobliżu budynku, niedaleko hotelu Batory, zlokalizowany jest parking.
