Willa "Palma II” w Szczawnicy

Willa "Palma II” w Szczawnicy to wyjątkowy obiekt na mapie pienińskiego kurortu, który kryje w sobie fascynującą historię rozwoju turystyki i hotelarstwa w tym regionie. Znana również pod historyczną nazwą „Pod Magdaleną” lub pieszczotliwie „Magdalenka”, stanowi integralną część zabytkowego zespołu architektonicznego usytuowanego w sercu Parku Górnego. Wraz z sąsiednimi budynkami tworzy unikalny kompleks, który przez dekady służył kuracjuszom przybywającym do wód, oferując im standardy, które w momencie powstania uchodziły za niezwykle nowoczesne i luksusowe.

Geneza powstania i postać inwestora

Historia tego miejsca nierozerwalnie wiąże się z postacią Ferdynanda Olexego, przedsiębiorczego inwestora, który w drugiej połowie XIX wieku postanowił związać swoje losy z miejscowością Szczawnica. Parcela, na której obecnie wznosi się willa, należała pierwotnie do Łukasza Malinowskiego. Olexy, dostrzegając potencjał uzdrowiska, nabył grunty w prestiżowej lokalizacji przy Parku Górnym. Nie był on nowicjuszem w branży gościnności – wraz z żoną prowadził wcześniej restaurację w mieście Tarnów, a także dzierżawił renomowany „Hotel Krakowski”, będący własnością księcia Eustachego Sanguszki.

Budowa pensjonatów wchodzących w skład tego kompleksu przypada na lata 1885–1889. W przypadku samej willi „Palma II”, czyli dawnej „Magdalenki”, rejestr Narodowego Instytutu Dziedzictwa wskazuje na rok 1890 jako datę jej powstania. Był to czas dynamicznego rozwoju kurortu, a nowe obiekty miały sprostać rosnącym wymaganiom gości szukających wypoczynku w górach.

Rewolucyjne innowacje sanitarne

To, co wyróżniało inwestycję Olexego na tle konkurencji, to niezwykła dbałość o komfort sanitarny, co w tamtych czasach było prawdziwą rewolucją. Wille te były pierwszymi domami w całym uzdrowisku, w których zainstalowano zaawansowany system spłukiwania w porcelanowych ustępach. Rozwiązanie to było nowatorskie: woda była codziennie dostarczana do specjalnego zbiornika umieszczonego w wieży dachowej budynku. Stamtąd, siłą grawitacji, spływała rurami do klozetów, zapewniając higienę na poziomie niespotykanym w innych ówczesnych pensjonatach. Taka innowacja przyciągała zamożniejszą klientelę i budowała prestiż obiektu.

Architektura i integracja zespołu willowego

Willa „Palma II” nie funkcjonuje jako całkowicie odrębny byt architektoniczny, lecz jest częścią większego założenia. Zespół składa się z trzech połączonych ze sobą budynków: opisywanej „Palmy II” („Pod Magdaleną”), willi „Pod Palmą” (znanej jako „Palma I”) oraz obiektu „Pod Polem”. Ostateczne scalenie tych budynków nastąpiło w 1927 roku, co pozwoliło na stworzenie dużego, funkcjonalnego ośrodka sanatoryjnego.

Współcześnie willa posiada adres ulica Park Górny 15, podczas gdy sąsiednia „Palma I” przypisana jest do numeru 14. Trzecia część kompleksu, willa „Pod Polem”, nie posiada własnego adresu pocztowego, stanowiąc łącznik i uzupełnienie całego założenia. Architektura budynków nawiązuje do stylu uzdrowiskowego, charakterystycznego dla przełomu wieków, z licznymi detalami drewnianymi i werandami, które umożliwiały werandowanie na świeżym powietrzu.

Burzliwe losy w XX wieku

Wybuch II wojny światowej przerwał uzdrowiskową sielankę. Budynek zmienił swoje przeznaczenie, stając się obiektem o znaczeniu militarnym. Przez pewien czas w jego murach działał lazaret, w którym leczeni byli niemieccy lotnicy oraz żołnierze ukraińscy. Był to trudny okres w historii willi, która zamiast turystów gościła rannych wojskowych.

Po zakończeniu wojny i zmianie ustroju w Polsce, wille podzieliły los wielu prywatnych majątków – zostały upaństwowione. Przejął je Fundusz Wczasów Pracowniczych (FWP), organizacja zajmująca się masowym wypoczynkiem obywateli. Przez dekady PRL-u „Palma II” służyła jako dom wczasowy, goszcząc turnusy pracownicze z całego kraju.

Reprywatyzacja i czasy współczesne

Sprawiedliwość dziejowa dosięgła obiektu dopiero po transformacji ustrojowej. W 1991 roku spadkobiercy rodziny Oleksych odzyskali swoją rodową własność. Był to moment symboliczny, nawiązujący do tradycji przedwojennych właścicieli. Ostatecznie jednak spadkobiercy zdecydowali się na sprzedaż odzyskanych willi. Warto wspomnieć, że podobna historia spotkała nieco niżej położoną willę „Wacław”, którą w 1910 roku wybudował syn Ferdynanda, Józef Olexy.

Dziś Willa „Palma II” pozostaje ważnym świadkiem historii, przypominając o czasach, gdy Szczawnica stawała się nowoczesnym kurortem europejskim, a innowacje takie jak bieżąca woda w toaletach były szczytem luksusu.