Willa "Szwajcarka" w Szczawnicy

Willa "Szwajcarka" w Szczawnicy to jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków, który stanowi integralną część historycznej zabudowy uzdrowiskowej Pienin. Ten urokliwy obiekt, usytuowany pod adresem plac Dietla 10, zamyka wschodnią pierzeję tego reprezentacyjnego placu od strony południowej. Jego architektura i historia są nierozerwalnie związane z rozwojem kurortu w XIX wieku, a sam budynek do dziś zachwyca turystów swoim unikalnym stylem, będąc świadkiem przemian, jakie przechodziła Szczawnica na przestrzeni ponad półtora wieku.

Architektura i styl szwajcarski

Jak sama nazwa wskazuje, willa została zaprojektowana i wzniesiona w stylu szwajcarskim, który był niezwykle popularny w galicyjskich uzdrowiskach tamtego okresu. Charakteryzuje się on bogatą snycerką, drewnianymi balkonami i lekką, strzelistą konstrukcją, która doskonale wpisuje się w górski krajobraz. Warto odnotować, że w mieście istnieje również inny obiekt o podobnej nazwie – willa „Szwajcarka Dolna”. Znajduje się ona w innej części uzdrowiska, w pobliżu miejsca znanego jako Park Dolny, na terenie dawnego zakładu zdrojowego Józefa Kołączkowskiego.

Opisywana „Szwajcarka” przy placu Dietla wyróżnia się malowniczym położeniem. Bezpośrednio za nią rozciąga się Park Górny, gdzie spacerowicze mogą podziwiać inne perły architektury, takie jak zabytkowa kaplica zdrojowa oraz muszla koncertowa. Takie otoczenie sprawia, że budynek jest jednym z najczęściej fotografowanych obiektów w centrum uzdrowiska.

Historia powstania i układ przestrzenny

Budowę willi ukończono w 1852 roku. Jej projektantem był sam Józef Szalay, twórca potęgi szczawnickiego zdroju, który nadał miastu jego niepowtarzalny charakter. Pierwotnie budynek pełnił funkcje mieszkalne i pensjonatowe. W jego wnętrzu znajdowały się dwa przestronne mieszkania, z których jedno było trzypokojowe. Ogromnym atutem obiektu były balkony wychodzące bezpośrednio na plac Dietla, co pozwalało mieszkańcom i gościom na obserwowanie tętniącego życiem centrum kurortu.

Funkcje użytkowe i znani mieszkańcy

Na przestrzeni lat willa pełniła różnorodne funkcje, służąc nie tylko jako miejsce noclegowe, ale także jako ważny punkt usługowy dla kuracjuszy. Przez wiele lat swoją kancelarię prowadził tutaj Onufry Trembecki, ceniony lekarz zakładowy, który dbał o zdrowie przybywających do wód gości. Ciekawostką jest fakt, że do lat 60. XIX wieku w budynku mieściła się również poczta, co czyniło go ważnym punktem komunikacyjnym.

W przyziemiach willi funkcjonował sklep, który oferował asortyment ściśle związany z profilem uzdrowiska. Sprzedawano w nim szklane kubki z podziałką uncjową, które były niezwykle pomocne przy precyzyjnym odmierzaniu zalecanych dawek wody zdrojowej. Mury „Szwajcarki” gościły również wybitne osobistości świata kultury. W 1902 roku, przez tydzień, mieszkał tutaj słynny poeta Młodej Polski, Kazimierz Przerwa-Tetmajer.

W drugiej połowie XX wieku charakter budynku uległ zmianie. Przekształcono go w obiekt z mieszkaniami pracowniczymi. Jedno z nich zajmował w tym okresie znany lekarz, Tadeusz Bańkowski, kontynuując niejako medyczne tradycje tego miejsca.

Rewitalizacja i współczesne przeznaczenie

Początek XXI wieku przyniósł nowy rozdział w historii willi. W latach 2006–2008 przeprowadzono gruntowny remont i odtworzenie budynku w jego historycznej, pełnej blasku formie. Dzięki tym pracom „Szwajcarka” odzyskała dawną świetność i stała się ozdobą placu Dietla. Obecnie obiekt pełni funkcje usługowe, stanowiąc zaplecze gastronomiczne dla popularnej kawiarni „Cafe Helenka”. Dzięki temu turyści mogą nie tylko podziwiać budynek z zewnątrz, ale także korzystać z jego infrastruktury, ciesząc się atmosferą dawnego kurortu.