Kaplica pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Szczawnicy

Kaplica pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Szczawnicy to jeden z najważniejszych zabytków sakralnych, jakie kryje w sobie to malownicze uzdrowisko. Usytuowana tuż przy cmentarzu parafialnym, stanowi nie tylko miejsce kultu, ale przede wszystkim mauzoleum rodów, które ukształtowały historię miasta Szczawnica. Ta na pozór niepozorna budowla, utrzymana w stylu neogotyckim, jest trwałym śladem po działalności Józefa Szalaya – wielkiego wizjonera i twórcy potęgi tutejszego zdroju. Ufundowana przez niego kaplica cmentarna została uroczyście poświęcona 28 września 1870 roku, stając się od tego momentu integralną częścią krajobrazu kulturowego Pienin.

Architektura i wyposażenie wnętrza

Budynek reprezentuje cechy charakterystyczne dla neogotyku, co widoczne jest w strzelistości formy i detalu architektonicznym. Choć z zewnątrz kaplica może wydawać się skromna, jej wnętrze kryje cenne elementy wyposażenia, które świadczą o dbałości fundatora o artystyczny wyraz tego miejsca. Centralnym punktem sakralnej przestrzeni jest ołtarz, w którym umieszczono obraz przedstawiający Chrystusa Zmartwychwstałego. Dzieło to nawiązuje bezpośrednio do wezwania kaplicy, niosąc przesłanie nadziei na życie wieczne.

Podnosząc wzrok ku górze, warto zwrócić uwagę na sklepienie. W jego lunecie znajduje się zachowany kartusz herbowy rodziny Szalayów. Jest to heraldyczny znak własnościowy, który przypomina o arystokratycznych korzeniach fundatorów oraz ich dominującej roli w dziewiętnastowiecznej historii uzdrowiska.

Krypta grobowa i miejsce spoczynku zasłużonych

Kaplica pełni przede wszystkim funkcję sepulkralną. W jej podziemiach znajduje się krypta grobowa, która jest miejscem wiecznego spoczynku dla członków rodziny Szalayów. To tutaj złożono szczątki Józefa Szalaya, człowieka, któremu Szczawnica zawdzięcza swój dynamiczny rozwój, powstanie parku zdrojowego oraz wielu budynków użyteczności publicznej.

W krypcie spoczywa również inna wybitna postać związana z regionem – Awit Szubert. Ten słynny fotograf, zmarły w 1919 roku, był jednym z pionierów fotografii tatrzańskiej i pienińskiej. Jego atelier, które mieściło się w Dworcu Gościnnym, było miejscem, gdzie dokumentowano życie towarzyskie kuracjuszy oraz piękno górskiego krajobrazu. Pochówek w tak prestiżowym miejscu świadczy o wielkim szacunku, jakim darzono Szuberta w lokalnej społeczności.

Tablice pamiątkowe i akcenty patriotyczne

Mury kaplicy są także nośnikiem pamięci narodowej i historycznej. Na południowej ścianie wewnętrznej znajduje się tablica epitafijna o wyjątkowym znaczeniu. Wyryto na niej tekst: „Poległym w walkach o wolność w XV-tą rocznicę odzyskania niepodległości”. Co ciekawe, tablica ta nie zawsze znajdowała się wewnątrz budynku. Pierwotnie była umieszczona na fasadzie kaplicy, głosząc patriotyczne hasła wszystkim przechodniom. Decyzję o jej przeniesieniu do wnętrza podjęto w latach 70. XX wieku, co miało prawdopodobnie na celu jej lepszą ochronę przed warunkami atmosferycznymi.

Współczesnym dowodem pamięci o fundatorze jest kolejna tablica, którą uroczyście wmurowano na zewnętrznej ścianie kaplicy w 2002 roku. Jest ona poświęcona Józefowi Szalayowi i zawiera tekst w dwóch językach: po polsku i po węgiersku, co podkreśla węgierskie korzenie rodu. Fundatorem tego upamiętnienia był ówczesny konsul generalny Węgier w mieście Kraków – István Kovács. Projekt plastyczny tablicy przygotował wybitny krakowski rzeźbiarz, Bronisław Chromy, nadając jej wysoką wartość artystyczną.

Proces renowacji i współczesne wykorzystanie

Z uwagi na wiek i znaczenie historyczne, obiekt wymagał gruntownych prac konserwatorskich, które przeprowadzono etapami w drugiej dekadzie XXI wieku. Pierwszy etap renowacji miał miejsce w 2013 roku i obejmował kluczowe dla trwałości budowli prace: wykonano odwodnienie terenu oraz zabezpieczono fundamenty, co uchroniło mury przed wilgocią.

Rok później, w 2014 roku, prace skoncentrowały się na estetyce i ochronie zewnętrznej. Odnowiono elewację, przywracając jej dawny blask, oraz wymieniono pokrycie dachowe, zabezpieczając wnętrze przed opadami. Drugi etap prac zaplanowano na 2015 rok. Objął on kompleksowy remont całego wnętrza kaplicy, a także renowację schodów zewnętrznych wraz z wejściem prowadzącym do krypty grobowej. Dzięki realizacji tych szeroko zakrojonych prac odnowieniowych, możliwe stało się ponowne, pełne wykorzystywanie obiektu do celów liturgicznych i odprawiania nabożeństw.