Kaplica pw. Matki Bożej Królowej Nieba w Szczawnicy

Kaplica pw. Matki Bożej Królowej Nieba w Szczawnicy stanowi jeden z najcenniejszych zabytków architektury sakralnej, jakie można podziwiać w pienińskich kurortach. Ten niewielki, lecz niezwykle urokliwy obiekt, usytuowany jest malowniczo na terenie Parku Górnego, górując bezpośrednio nad placem Dietla. Jest to miejsce, które łączy w sobie walory duchowe, historyczne oraz artystyczne, będąc niemym świadkiem dynamicznego rozwoju uzdrowiska w XIX wieku. Spacerując alejkami parkowymi, nie sposób pominąć tej neogotyckiej budowli, która doskonale wpisuje się w krajobraz otaczającej ją przyrody i zdrojowej zabudowy.

Lokalizacja i otoczenie w Parku Górnym

Wolnostojąca świątynia znajduje się w sercu uzdrowiskowej części miejscowości Szczawnica. Jej lokalizacja została starannie przemyślana przez twórców założenia parkowego. Budowla wznosi się w Parku Górnym, stanowiąc dominantę architektoniczną dla obszaru położonego nad reprezentacyjnym placem Dietla. Dzięki takiemu usytuowaniu, kaplica była i jest łatwo dostępna dla kuracjuszy spacerujących po zabiegach, oferując im miejsce do wyciszenia i modlitwy w otoczeniu zieleni.

Rys historyczny i postać fundatora

Początki zainteresowania leczniczymi właściwościami tutejszych wód sięgają początku XIX wieku. Pierwsza oficjalna wzmianka pochodzi z 1811 roku, kiedy to Urząd Kameralny w mieście Nowy Targ wysłał pismo do lwowskiej administracji, informując o istnieniu źródeł. Jednak prawdziwy rozkwit kurortu nastąpił dopiero po 1842 roku, w momencie gdy dobra te nabył Józef Szalay. To właśnie on stał się inicjatorem wielkiej rozbudowy uzdrowiska, wznosząc kluczowe budynki przy placu Dietla oraz zagospodarowując Park Górny.

Kaplicę wzniesiono w 1846 roku, a jej projektantem był sam Józef Szalay, który posiadał nie tylko zmysł organizacyjny, ale i talent artystyczny. Rok po zakończeniu budowy, w 1847 roku, obiekt został uroczyście poświęcony przez księdza Macieja Szafrańskiego, dziekana łąckiego, otrzymując wezwanie Królowej Niebios. Warto podkreślić, że pierwotne wyposażenie wnętrza nie pochodziło z jednego źródła, lecz stanowiło zbiór darów przekazanych przez rodzinę fundatora, jego przyjaciół oraz wdzięcznych kuracjuszy, co nadaje temu miejscu szczególny, wspólnotowy charakter. Obiekt przetrwał do naszych czasów w dobrym stanie, a po 2010 roku przeszedł kompleksową konserwację, która przywróciła mu dawny blask.

Architektura i styl neogotycki

Budowla została wzniesiona w stylu neogotyckim, co było zgodne z panującymi wówczas w Europie trendami architektonicznymi. Założono ją na rzucie prostokąta, z charakterystycznym, trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Konstrukcja jest murowana z cegły i otynkowana, a elewacje zdobi pseudoboniowanie w tynku, co dodaje bryle elegancji. Całość nakryto dachem dwuspadowym, który nad częścią prezbiterium przechodzi w formę trójpołaciową. Pokrycie dachowe wykonano z blachy.

Fasada kaplicy przyciąga wzrok swoimi detalami. Jest ona zwieńczona trójkątnym szczytem schodkowym i ujęta po bokach solidnymi szkarpami. Szkarpy te zostały uformowane w ciekawej formie niskich wieżyczek, które dodatkowo zwieńczono gzymsami i latarniami. Na osi fasady znajduje się ostrołukowy portal wejściowy, typowy dla neogotyku, a w szczycie umieszczono płycinę z wymownym napisem „BOGU”. Charakterystycznym elementem sylwetki kaplicy jest umieszczona na kalenicy wieżyczka na sygnaturkę, zwieńczona dachem namiotowym z trójkątnym przyczółkiem.

Wnętrze i wyposażenie świątyni

Wnętrze kaplicy rozwiązano jako jednoprzestrzenną salę, której ściany zwieńczone są profilowanym gzymsem. Przestrzeń zamyka sklepienie kolebkowe, nadające wnętrzu kameralny, a zarazem podniosły nastrój. Ściany pokrywa polichromia patronowa, która stanowi ważne tło dla wyposażenia ruchomego.

Centralnym punktem wnętrza jest neogotycki ołtarz. W jego sercu znajduje się obraz olejny przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem. Autorem tego dzieła jest sam fundator kaplicy, Józef Szalay, co stanowi dodatkową wartość historyczną i sentymentalną. Wnętrze pełni również funkcję swoistego mauzoleum rodowego – na ścianach umieszczono marmurowe tablice pamiątkowe. Są one poświęcone członkom rodziny Szalayów: Stefanowi, Józefinie oraz Józefowi, upamiętniając ich wkład w rozwój tego miejsca.