Kaplica pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Szczawnicy

Kaplica pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Szczawnicy to jeden z najbardziej intrygujących zabytków sakralnych, jakie można odnaleźć na mapie polskich uzdrowisk. Usytuowana w malowniczym otoczeniu, przy głównej alejce Parku Dolnego, stanowi doskonały przykład adaptacji architektury uzdrowiskowej na cele religijne. Ten niewielki, lecz niezwykle charakterystyczny obiekt, przyciąga wzrok swoją nietypową formą i bogatą historią, będąc świadkiem przemian, jakie przechodziła Szczawnica w drugiej połowie XIX wieku. Spacerując po dolnej części kurortu, nie sposób pominąć tej budowli, która łączy w sobie funkcję duchową z historycznym dziedzictwem leczniczym regionu.

Od pijalni wód mineralnych do miejsca kultu

Historia tego obiektu jest niezwykle ciekawa i nietypowa dla budownictwa sakralnego. Pierwotnie budynek nie został wzniesiony z myślą o funkcjach religijnych. Powstał w 1867 roku jako pijalnia wody mineralnej o nazwie "Helena". Przez pierwsze lata swojego istnienia służył kuracjuszom, którzy przybywali tu, aby korzystać z dobrodziejstw szczawnickich szczaw. Zmiana przeznaczenia nastąpiła w latach 70. XIX wieku, kiedy to Franciszek Tomanek, ówczesny dzierżawca Dolnego Zakładu, wyszedł z inicjatywą przekształcenia pijalni w kaplicę. Decyzja ta podyktowana była troską o wygodę gości uzdrowiska, którzy potrzebowali miejsca modlitwy w pobliżu swoich kwater i miejsc spacerowych.

Starania Tomanka zakończyły się sukcesem. Dnia 26 lipca 1873 roku wydano stosowne pozwolenie, podpisane przez konsystorza biskupiego, co otworzyło drogę do adaptacji budynku. Prace przygotowawcze trwały kilka lat, a uroczyste odprawienie pierwszej mszy świętej miało miejsce 6 lipca 1877 roku. Był to ważny moment dla lokalnej społeczności oraz kuracjuszy, którzy zyskali nową przestrzeń duchową w sercu parku.

Wyposażenie wnętrza i fundacje

Franciszek Tomanek nie tylko zainicjował powstanie kaplicy, ale także zadbał o jej godne wyposażenie. Ufundował i zakupił kopię słynnego obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, który stał się sercem nowej świątyni. Ponadto, w kaplicy umieszczono portatyl (przenośny ołtarzyk) z relikwiami męczenników: świętego Feliksa i świętej Marceliny. Relikwie te zostały poświęcone przez biskupa Antoniego Gałeckiego, co nadało miejscu szczególną rangę. Tomanek sfinansował również sygnaturkę oraz krzyż wieńczący dach budowli, które do dziś stanowią charakterystyczne elementy jej sylwetki.

Z biegiem lat wnętrze kaplicy ewoluowało. W 1894 roku dokonano znaczącej zmiany w wystroju – wstawiono większy, bardziej okazały ołtarz. Jego autorem był Władysław Łuszczkiewicz, znany krakowski malarz i historyk sztuki. Nowy ołtarz zastąpił wcześniejszy portatyl, stając się centralnym punktem prezbiterium. Obiekt, mimo zmiennych kolei losu, był otaczany troską wiernych. Budynek poddawano renowacjom: w 1927 roku prace sfinansowano ze składek kuracjuszy, natomiast w 2001 roku remont przeprowadzono dzięki funduszom parafii oraz ofiarności mieszkańców.

Współczesne funkcjonowanie

Ciekawostką jest fakt, że od 1914 roku msze święte w kaplicy nie odbywają się regularnie przez cały rok. Obecnie obiekt ożywa religijnie głównie w sezonie letnim, kiedy to miasto zapełnia się turystami. Nabożeństwa odprawiane są w tym okresie jedynie w niedziele, co stanowi kontynuację tradycji miejsca służącego przede wszystkim gościom uzdrowiska.

Nietypowa architektura i styl orientalizujący

Kaplica w Parku Dolnym wyróżnia się na tle innych budowli sakralnych regionu swoją unikalną formą. Budynek został wzniesiony z cegły i posadowiony na solidnej podmurówce z kamienia łamanego. Jego konstrukcja oparta jest na planie ośmiokąta, co nadaje mu specyficzny, orientalizujący charakter. Taki styl był popularny w architekturze uzdrowiskowej XIX wieku, mając na celu dodanie kurortom egzotycznego i eleganckiego sznytu.

Ściany zewnętrzne są otynkowane i ozdobione detalami architektonicznymi. Wzrok przyciąga wykładany kamieniem cokół oraz profilowany gzyms wieńczący mury. W górnej części elewacji zaprojektowano okrągłe świetliki, które wypełnione są dekoracyjnymi, maswerkowymi rozetami. Wpuszczają one do wnętrza delikatne światło, tworząc sprzyjającą modlitwie atmosferę. Wewnątrz budowli znajduje się trwała, kamienna posadzka oraz drewniany strop, który ociepla surowe wnętrze.

Całość przykryta jest wielospadowym dachem, krytym ocynkowaną blachą. Dominantę wysokościową stanowi smukła wieżyczka na sygnaturkę, zwieńczona krzyżem. Obiekt, choć niewielki, posiada powierzchnię użytkową wynoszącą 50 metrów kwadratowych oraz kubaturę liczącą 430 metrów sześciennych. Kaplica jest w pełni zelektryfikowana, co pozwala na jej użytkowanie również po zmroku.