Kotuńka

Kotuńka to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli wjazdu do popularnego uzdrowiska, stanowiący niemal wizytówkę regionu. Ten wybitny wapienny ostaniec, wynurzający się dumnie ze środka nurtu rzeki, od lat przyciąga wzrok turystów zmierzających w stronę granicy lub spacerujących malowniczymi traktami wzdłuż wody. Obiekt ten łączy w sobie unikalne walory przyrodnicze, bogatą historię oraz fascynujące podania ludowe, które na stałe wpisały się w kulturowy krajobraz polskich gór.

Położenie i charakterystyka geologiczna

Skała usytuowana jest w strategicznym punkcie, tuż przed wjazdem do miasta Szczawnica. Jest ona doskonale widoczna z drogi, stanowiąc charakterystyczny element orientacyjny. Budulec tego tworu to wapień czorsztyński, który jest typowy dla geologii tego pasma górskiego. Kotuńka osiąga wysokość 9,5 metra, a jej wierzchołek wznosi się na pułap 438 m n.p.m.

Lokalizacja skały jest ściśle powiązana z hydrografią terenu. Znajduje się ona w nurcie rzeki Dunajec, dokładnie poniżej miejsca, gdzie wpada do niego potok Grajcarek. Nad samym potokiem rozpościera się most, za którym swój początek bierze słynna Droga Pienińska. Trakt ten prowadzi w stronę przejścia granicznego, będąc jednym z najpopularniejszych szlaków spacerowych i rowerowych w regionie.

Rzeźba górala witająca gości

Kotuńka to nie tylko twór natury, ale także swoisty postument dla sztuki ludowej. Historia obecności figury na szczycie skały sięga XIX wieku. W latach 1875–1912 na jej wierzchołku dumnie stała rzeźba górala, której zadaniem było witanie gości przybywających do uzdrowiska. Był to symbol gościnności i przywiązania do tradycji regionu, jakim są Pieniny.

Tradycję tę wskrzeszono pod koniec XX wieku. W 1997 roku na skale ustawiono nową, podobną rzeźbę, która nawiązuje do historycznego pierwowzoru. Warto jednak zauważyć, że figura ta czasami jest demontowana, na przykład w celach konserwacyjnych lub ze względu na warunki atmosferyczne, co sprawia, że widok skały może się okresowo zmieniać.

Legenda o diable i świętej Kindze

Jak niemal każda wybitna formacja skalna w tym rejonie, również Kotuńka posiada swoją mroczną i fascynującą genezę w podaniach ludowych. Legenda głosi, że powstanie skały jest wynikiem nieudanej intrygi sił nieczystych. Według przekazów, diabeł niósł ogromny głaz, mając w planach zrzucenie go na Zamek Pieniński. Celem ataku miała być twierdza usytuowana na szczycie Zamkowa Góra, gdzie przed najazdem tatarskim schroniła się święta Kinga.

Czartowskie plany zostały jednak udaremnione przez naturę. Zamiar zniszczenia zamku przerwał kogut, który niespodziewanie zapiał. Dźwięk ten sprawił, że cała diabelska moc opuściła niosącego głaz. Kamień wyślizgnął się z rąk demona i wpadł z hukiem do rzeki, nie wyrządzając nikomu krzywdy. Motyw ten, w którym siły dobra lub zwierzęta pokonują zło pragnące zniszczyć święte miejsce, jest często spotykany w lokalnych legendach.

Znaczenie dla kajakarstwa górskiego

Specyficzne położenie skały w nurcie rzeki ma ogromne znaczenie dla miłośników sportów wodnych. Wokół Kotuńki nurt staje się wyjątkowo rwący, a odbijająca się od wapiennych ścian woda tworzy silne zawirowania i bystrza. Te trudne warunki hydrologiczne są doskonale wykorzystywane przez kajakarzy górskich. Miejsce to stało się naturalnym torem treningowym – po lewej stronie skały często można dostrzec zawieszone bramki, służące do ćwiczenia precyzyjnego manewrowania w trudnym nurcie.

Etymologia nazwy

Pochodzenie nazwy "Kotuńka" nie jest do końca jasne i jednoznaczne, co dodaje miejscu aury tajemniczości. Ciekawą interpretację przedstawiła Jadwiga Łuszczewska, znana pod pseudonimem Deotyma. W 1869 roku pisała ona o skale, sugerując, że nazwa wywodzi się od skojarzeń ze zwierzęcym zachowaniem. Według autorki skała zwana jest Kotunią, "bo psotliwym ruchem wyglądając z wody, niby kot chytrze się czai". To poetyckie porównanie do dziś pozostaje jednym z najładniejszych opisów tego niezwykłego tworu natury.