Dunajec w Szczawnicy

Dunajec w Szczawnicy stanowi jeden z najważniejszych elementów krajobrazu i turystyki całego regionu. Ta potężna górska rzeka, będąca prawym dopływem Wisły, od wieków kształtuje życie mieszkańców Pienin oraz przyciąga rzesze turystów spragnionych widoków i emocji. Jej nazwa, będąca zdrobnieniem od słowa "Dunaj", znana była już w początkach XIII wieku i w dawnej polszczyźnie oznaczała po prostu wody, rzeki lub stawy. Rzeka ta nie tylko zachwyca swoim majestatem, ale pełni także kluczową rolę jako granica państwowa oraz centrum rekreacyjne południowej Polski.

Bieg rzeki i Pieniński Przełom

Początek rzece dają dwa potoki źródłowe: Czarny Dunajec oraz Biały Dunajec, które łączą się w mieście Nowy Targ. Od tego momentu Dunajec rozpoczyna swoją podróż przez Kotlinę Nowotarską, płynąc szeroką doliną. Całkowita długość rzeki wynosi 247 kilometrów, z czego niezwykle istotny, 17-kilometrowy odcinek stanowi naturalną granicę między Polską (Sromowce Wyżne – Szczawnica) a Słowacją.

Najbardziej spektakularnym fragmentem biegu jest moment, w którym rzeka wpływa w Pieniny. To tutaj, na odcinku pomiędzy Sromowcami Niżnymi a Szczawnicą, tworzy słynny Pieniński Przełom Dunajca. Rzeka meandruje tu między wapiennymi szczytami, takimi jak Trzy Korony czy Facimiech, tworząc zapierające dech w piersiach widoki. Po opuszczeniu przełomu, rzeka płynie dalej na północ przez Beskidy Zachodnie i Kotlinę Sądecką. Różnica wysokości między ujściem Białki a poziomem wody w miejscowości Krościenko nad Dunajcem wynosi aż 530 metrów, co daje średni spadek 3,2 m/km.

Hydrologia i siła żywiołu

Dunajec jest rzeką o bardzo zmiennym charakterze, co jest typowe dla cieków górskich. Charakteryzuje się dużymi i gwałtownymi wahaniami poziomu wody, które w dolnym biegu mogą dochodzić nawet do 11 metrów. Również wielkość przepływu jest niezwykle zróżnicowana – przy ujściu średni przepływ wynosi 84,3 m³/s, ale maksymalny zanotowany to aż 3500 m³/s. Ta nieprzewidywalność skutkowała w przeszłości katastrofalnymi powodziami, z których najtragiczniejsze miały miejsce w 1934 oraz 1970 roku.

Aby okiełznać żywioł i wykorzystać jego energię, na rzece powstały zbiorniki zaporowe. W górnym biegu rzeka przepływa przez Przełom Czorsztyński, gdzie obecnie znajduje się Jezioro Czorsztyńskie spiętrzone zaporą w Niedzicy oraz mniejszy zbiornik w Sromowcach Wyżnych. Dalej, na Pogórzu Rożnowskim, rzekę przegradzają kolejne zapory, tworząc Jezioro Rożnowskie w Rożnowie i Jezioro Czchowskie w Czchowie. Pełnią one funkcje retencyjne, energetyczne oraz rekreacyjne.

Przyroda i bogactwo ryb

Wody Dunajca są domem dla wielu gatunków fauny. Badania elektropołowami przeprowadzone na przełomie XX i XXI wieku poniżej zbiornika w Człuchowie wykazały obecność aż 26 gatunków ryb. Do najliczniej występujących należą:

• ukleja,
• brzana,
• jelec,
• kleń,
• świnka.

Pod względem masy znaczący udział w ichtiofaunie mają również boleń oraz leszcz. Takie bogactwo sprawia, że rzeka jest atrakcyjna dla wędkarzy, choć należy pamiętać, że łowienie ryb na odcinku w obrębie Pienińskiego Parku Narodowego jest wykluczone.

Turystyka i rekreacja na rzece

Dunajec to prawdziwy magnes dla turystów odwiedzających Szczawnicę i okoliczne miejscowości. Największą atrakcją jest tradycyjny spływ tratwami flisackimi przez Pieniński Przełom, który pozwala podziwiać góry z perspektywy wody. Rzeka oferuje również doskonałe warunki do uprawiania kajakarstwa górskiego. Tradycje te są kultywowane od lat – już od 1934 roku w czerwcu organizowane są Międzynarodowe Spływy Kajakowe im. Tadeusza Pilarskiego, a od 1963 roku odbywa się słowacki Medzinárodný pieninský slalom.

Ponadto tereny wokół sztucznych zbiorników wodnych, takich jak Jezioro Rożnowskie i Czchowskie, stanowią rozbudowaną bazę turystyczną z hotelami i ośrodkami wczasowymi, służąc jako miejsce wypoczynku dla mieszkańców Małopolski, w tym Krakowa i Tarnowa.