Park Dolny w Szczawnicy

Park Dolny w Szczawnicy to jedno z najbardziej malowniczych miejsc na mapie polskich uzdrowisk, stanowiące oazę spokoju i zieleni w samym sercu miasta. Położony w centrum miejscowości Szczawnica, rozciąga się po północnej stronie ulicy Głównej, malowniczo ulokowany u podnóża góry Bryjarka. Jego granice wyznaczają ulice: Park Dolny oraz Aleja Parkowa, a bezpośrednie sąsiedztwo stanowi dzielnica Miedziusie. Jest to przestrzeń, która łączy w sobie bogatą historię kurortu z nowoczesną funkcjonalnością, będąc ulubionym miejscem spacerów zarówno dla kuracjuszy, jak i turystów.

Historia powstania i rozwoju założenia parkowego

Początki tego wyjątkowego miejsca sięgają drugiej połowy XIX wieku. Park został utworzony w latach 1861–1868, a głównym impulsem do jego powstania była konieczność zagospodarowania terenów wokół cennych źródeł wód mineralnych: „Szymona”, „Anieli” oraz „Heleny”. Kluczową postacią dla rozwoju tej części uzdrowiska był Józef Szalay, wizjoner i twórca potęgi szczawnickiego kurortu. To właśnie on, 20 stycznia 1860 roku, zdecydował się na wydzierżawienie 17,5 morgi gruntu Spółce Zdrojowisk Krajowych. Umowa została zawarta na okres 50 lat, a jej głównym warunkiem było założenie przez dzierżawcę profesjonalnego Zakładu Kąpielowego.

Inwestycje ruszyły błyskawicznie. Już w 1860 roku na terenie parku wzniesiono szereg drewnianych obiektów, które miały służyć przybywającym gościom. Równocześnie zadbano o odpowiednie ujęcie źródeł, zabezpieczając je solidnymi, kamiennymi cembrowinami. Dynamiczny rozwój trwał przez kolejne dekady. Ważnym momentem w historii było wygaśnięcie umowy dzierżawy w 1910 roku. Wówczas to cały Dolny Zakład przeszedł na własność Adama Stadnickiego, który kontynuował dzieło rozwoju uzdrowiska. Warto również wspomnieć o roku 1889, kiedy to na terenie sąsiadującego Miedziusia uruchomiono słynny Zakład Wodoleczniczy doktora Józefa Kołączkowskiego, zwany popularnie „Hydropatią”.

Współczesne oblicze i rewitalizacja

Przez lata park ulegał naturalnym przemianom, jednak jego ranga jako miejsca wypoczynku nigdy nie zmalała. Aby przywrócić mu dawny blask i dostosować do współczesnych standardów, w 2012 roku przeprowadzono generalną rewitalizację. Dzięki tym pracom odnowiono alejki, zadbano o drzewostan oraz małą architekturę, sprawiając, że Park Dolny stał się wizytówką regionu, zachęcającą do spędzania czasu na świeżym powietrzu w otoczeniu pięknej przyrody i zabytków.

Zabytkowe obiekty i architektura uzdrowiskowa

Spacerując alejkami, można podziwiać wiele cennych obiektów, które są świadkami historii tego miejsca. Architektura parkowa reprezentuje typowy dla regionu styl, łączący elementy szwajcarskie z lokalną tradycją budowlaną. Do najważniejszych budynków i obiektów na terenie założenia należą:

• Hydropatia (obecnie willa „Maria”) – dawny zakład wodoleczniczy, który odegrał istotną rolę w rozwoju medycyny uzdrowiskowej w regionie.
• Pensjonat „Pod Mickiewiczem” (obecnie „Chemik”) – obiekt o ciekawej historii, który w latach 1964–1995 należał do Krakowskich Zakładów Sodowych. Obecnie znajduje się w rękach prywatnych, przypominając o związkach uzdrowiska z przemysłowym miastem Kraków i jego okolicami.
• Zdrój „Wanda” – jedno z ujęć wód mineralnych, stanowiące cel spacerów kuracjuszy.
• Kaplica Matki Bożej Częstochowskiej – miejsce kultu religijnego, wpisujące się w duchowy krajobraz parku.
• Willa „Szwajcarka Dolna” – urokliwy budynek powstały w latach 70. XIX wieku, będący przykładem pensjonatowej architektury tamtego okresu.
• Willa „Leonówka” – zabytkowy obiekt wzniesiony w latach 1866–1870.
• Klub Kuracjusza – budynek znany później jako „Zacisze”, a obecnie funkcjonujący jako restauracja „Alt”, będąca miejscem spotkań towarzyskich.
• Pensjonat „Marta” – historyczny obiekt wybudowany w 1876 roku.

Elementy małej architektury i przyroda

Oprócz zabytkowych budynków, park kryje w sobie również inne interesujące obiekty. Na szczególną uwagę zasługuje sztuczna grota powstała w 1890 roku. Została ona stworzona, aby sławić zasługi Mikołaja Zyblikiewicza, marszałka Sejmu Krajowego, który przyczynił się do rozwoju galicyjskich uzdrowisk. Grotę zdobi medalion przedstawiający profil Zyblikiewicza, będący dziełem znanego rzeźbiarza Józefa Hakowskiego.

Centralnym punktem całego założenia parkowego jest malownicze oczko wodne, które nadaje temu miejscu niepowtarzalny klimat. W jego pobliżu znajduje się altana, stanowiąca doskonałe miejsce odpoczynku, gdzie w cieniu drzew można schronić się przed słońcem i podziwiać otaczającą zieleń. Całość kompozycji sprawia, że teren ten jest idealnym miejscem na relaks, wyciszenie i regenerację sił witalnych.