Muzeum Energetyki Jeleniogórskiej

Muzeum Energetyki Jeleniogórskiej to wyjątkowa placówka muzealna, która mieści się w malowniczej dolinie rzeki Kamiennej przy ulicy Jeleniogórskiej 2. Ten niezwykle interesujący obiekt techniczny zlokalizowany jest w miejscowości Szklarska Poręba, której granice obejmuje województwo dolnośląskie. Główną osią tematyczną wystawy jest historia regionalnej elektryfikacji oraz prężny rozwój urządzeń prądotwórczych i pomiarowych. Atrakcja ta regularnie przyciąga nie tylko pasjonatów inżynierii i techniki, ale również turystów odwiedzających pobliskie Karkonosze.

Historia zabytkowej siłowni wodnej

Budynek, w którym obecnie prezentowane są zbiory, posiada bardzo bogatą przeszłość przemysłową. Został on wzniesiony w 1900 roku jako lokalna siłownia wodna, zasilająca pobliską fabrykę papy i tektury. Zakład ten został założony w 1872 roku przez niemieckiego przemysłowca Otto Opitza. Początkowo obiekt produkował energię elektryczną wyłącznie na wąskie potrzeby własnego zakładu oraz dla części okolicznych mieszkańców. Wraz z postępującym rozwojem infrastruktury, prywatny obiekt został w 1935 roku oficjalnie włączony do ogólnokrajowej sieci energetycznej Niemiec. Po zakończeniu II wojny światowej tereny te przeszły w granice Polski, a stara siłownia zyskała wkrótce nowe życie jako placówka historyczna.

Inicjatywa inżyniera Szczepaniaka i powstanie muzeum

Placówka muzealna została uroczyście otwarta 15 maja 1975 roku z oddolnej inicjatywy Stowarzyszenia Elektryków Polskich, którego oddział terenowy mieści się w mieście Jelenia Góra. Głównym pomysłodawcą utworzenia tego minimuzeum był inżynier Ludwik Szczepaniak, który z ogromną pasją ratował stare, często zapomniane urządzenia przed zniszczeniem. Został on także pierwszym i wieloletnim kustoszem obiektu, pełniąc tę zaszczytną funkcję nieprzerwanie przez 34 lata, aż do 2009 roku. Dzięki jego ogromnemu zaangażowaniu udało się zgromadzić i ocalić unikalną kolekcję sprzętu elektroenergetycznego pochodzącego głównie z przełomu XIX i XX wieku.

Bogata kolekcja zabytkowych eksponatów

Na stałej wystawie, zajmującej powierzchnię około 250 metrów kwadratowych, zgromadzono blisko 600 unikalnych eksponatów. Co niezwykle istotne i rzadko spotykane, wiele z zaprezentowanych maszyn i urządzeń do dziś zachowało pełną sprawność techniczną. Zwiedzający mogą podziwiać tam bogaty zbiór narzędzi wykorzystywanych niegdyś przez profesjonalnych energetyków oraz zwykłych domowych odbiorców prądu. Do najciekawszych obiektów wchodzących w skład muzealnej kolekcji należą:

• W pełni zabytkowy agregat prądotwórczy wyprodukowany w 1912 roku.
• Oryginalna adresarka (adresograf) marki Adrena z 1925 roku, która służyła dawniej do tłoczenia tekstów rachunków za prąd na cynkowych płytach.
• Historyczny, galowy mundur inżyniera energetyka I stopnia.
• Unikalne liczniki energii elektrycznej, archaiczne prądnice i ciężkie transformatory.
• Różnorodne przekładniki prądowe, izolatory stacyjne oraz dawne, precyzyjne przyrządy pomiarowe.

Działająca przepływowa elektrownia wodna

Niewątpliwie jedną z największych atrakcji dla odwiedzających jest możliwość obserwacji pracującej na żywo elektrowni wodnej. Przez długie lata ta industrialna część obiektu była całkowicie niedostępna dla osób postronnych. Sytuacja zmieniła się w 1995 roku, kiedy to bezpiecznie oddano do użytku turystów specjalny balkon widokowy. Z tego zawieszonego miejsca doskonale widać halę maszyn oraz sprawny, głośny hydrozespół. Składa się on z dwóch bliźniaczych turbin Francisa o mocy 0,057 MW oraz 0,099 MW, które zostały wyprodukowane w 1922 roku przez renomowaną firmę Briegleb, Hansen Gotha & Co. Turbiny te nieustannie pracują na wspólny generator asynchroniczny, wciąż dostarczając czystą energię do sieci.

Informacje praktyczne i godziny zwiedzania

Zabytkowy obiekt zlokalizowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie drogi krajowej nr 3, co ułatwia sprawny dojazd na miejsce. Zwiedzanie tej wyjątkowej placówki jest całkowicie bezpłatne, dzięki czemu stanowi ona bardzo atrakcyjny punkt na mapie lokalnych wycieczek.

Godziny otwarcia (dla turystów indywidualnych):

• w każdą sobotę w ścisłym sezonie letnim (od 1 lipca do 30 września), w godzinach od 10:00 do 15:00.

Zorganizowane grupy wycieczkowe oraz szkolne mają możliwość obejrzenia ekspozycji w innych, dogodnych terminach, jednak wymaga to wcześniejszego uzgodnienia telefonicznego z lokalnym oddziałem Stowarzyszenia Elektryków Polskich lub administracją firmy Tauron Dystrybucja.

Przeciętny czas potrzebny na spokojne i dokładne zapoznanie się ze wszystkimi zgromadzonymi eksponatami wynosi około jednej godziny.

Atrakcje turystyczne w najbliższej okolicy muzeum

Po zwiedzeniu zabytkowej elektrowni warto zaplanować dalszy spacer, ponieważ w bliskim sąsiedztwie znajduje się wiele fascynujących miejsc. Zaledwie kilkanaście minut drogi od placówki zlokalizowane jest Muzeum Ziemi Juna, gdzie można zapoznać się z bogatymi tradycjami walońskimi oraz podziwiać imponujące zbiory minerałów. Tuż obok ukryta jest w lesie Czerwona Pieczara, znana również jako Czerwona Jama, będąca historycznym, sztucznym wyrobiskiem cennego pegmatytu. Kierując się dalej malowniczymi, zielonymi szlakami, turyści z łatwością dotrą do jednej z najpiękniejszych kaskad w regionie, jaką jest Wodospad Szklarki. Miłośnicy rozległych panoram powinni również koniecznie skierować swoje kroki na zrewitalizowany taras widokowy Złoty Widok, skąd roztacza się zapierający dech w piersiach krajobraz górski. W jego bezpośrednim pobliżu spoczywa także słynny Chybotek, czyli potężny, wielotonowy głaz, który pomimo swoich ogromnych rozmiarów daje się wprawić w delikatny ruch.