Rzeźba Gwarka (ul. Opolska) w Tarnowskich Górach

Rzeźba Gwarka przy ul. Opolskiej w Tarnowskich Górach to jedna z unikalnych rzeźb plenerowych, które na stałe wpisały się w krajobraz. Została ona uroczyście odsłonięta 4 grudnia 2017 roku, czyli w tradycyjną górniczą Barbórkę. Monument znajduje się w dzielnicy Śródmieście, dokładnie na skwerze u zbiegu ulic Opolskiej, Teofila Królika i Józefa Cebuli. Autorem tego mosiężnego dzieła jest Alojzy Niedbała, ceniony twórca ludowy. Rzeźba ta jest piątą z kolei postacią na miejskim szlaku, który ma za zadanie przypominać o bogatych tradycjach wydobycia rud srebra i ołowiu. Samo miasto Tarnowskie Góry, którego obszar obejmuje województwo śląskie, bywa z tego powodu powszechnie nazywane miastem gwarków.

Geneza pojęcia i tradycje lokalne

Pojęcie gwarków jest niezwykle mocno zakorzenione w świadomości mieszkańców i lokalnej kulturze. Funkcjonuje tu spółdzielnia mieszkaniowa o tej nazwie, wydawany jest poczytny tygodnik, a także prężnie działa zasłużony klub sportowy. Choć potocznie przyjęło się używać tego słowa na określenie dawnych górników, z historycznego punktu widzenia gwarkowie byli tak naprawdę udziałowcami lub właścicielami kopalń. Nazwa ta wywodzi się bezpośrednio z języka niemieckiego od słowa gewerke. W dawnych wiekach wszystkie kopaliny uważano za własność królewską lub książęcą, dlatego na prowadzenie wydobycia należało uzyskać specjalną zgodę monarchy. W zamian odprowadzano daninę, którą nazywano olborą. Bezpośrednim odpowiednikiem dzisiejszego słowa górnik był wówczas kopacz i to właśnie postacie ciężko pracujących kopaczy w rzeczywistości przedstawiają plenerowe figurki.

Początki szlaku rzeźb plenerowych

Jako główną inspirację do stworzenia szlaku bardzo często wskazuje się słynne figurki krasnali, z których słynie Wrocław. Pierwsza z rzeźb została odsłonięta we wrześniu 2013 roku u zbiegu ulic Krakowskiej i Tylnej. Figura o wysokości 1,6 metra powstała według projektu Norberta Jastalskiego, którego rodzinnym miastem jest Zabrze. Dzieło ukazuje postać wychodzącą z chodnika po zakończonej szychcie, trzymającą lampkę zasilaną przez panele słoneczne i wskazującą kierunek na rynek. Kolejne prace tego samego rzeźbiarza stanęły w następnych latach przed dworcem autobusowym przy ulicy Pokoju oraz w pobliżu zabytkowych podcieni u wylotu ulicy Przesmyk.

Rozbudowa kolekcji i nowe lokalizacje

W następnych latach inicjatywa była systematycznie rozwijana. W 2016 roku odsłonięto pierwszą rzeźbę dłuta Alojzego Niedbały na rondzie przy ulicach Kaczyniec, Nałkowskiej i Świętego Jacka. Oprócz wspomnianego wcześniej gwarka z ulicy Opolskiej artysta ten stworzył także figury w Bobrownikach Śląskich oraz w dzielnicy Repty Śląskie. Ósmą postać, odlaną na podstawie rzeźby Jerzego Liska, ustawiono w 2020 roku przed najstarszym kościołem w Starych Tarnowicach. Rok później na skwerze w Opatowicach stanęła rzeźba inspirowana pracą Szymona Malinowskiego. W 2022 roku kolejnego gwarka, którego całkowity koszt realizacji wyniósł 40 tysięcy złotych, umiejscowiono na Osadzie Jana. Z kolei do grudnia 2023 roku miejska kolekcja powiększyła się do jedenastu postaci, dzięki figurze ustawionej na terenie dzielnicy Pniowiec.

Źródło: wikipedia.pl