Wąwóz Udziców
Wąwóz Udziców to niezwykła formacja geologiczna zlokalizowana w gminie Kunów, niedaleko trasy łączącej Kunów z Chmielowem. Znajduje się on w województwie świętokrzyskim i stanowi jeden z najbardziej fascynujących, choć wciąż relatywnie mało znanych zakątków tego regionu. Droga biegnąca dnem jaru wcina się głęboko pomiędzy wysokie ściany z jaskrawego, żółtego lessu, tworząc unikalny naturalny korytarz. Mimo że ten malowniczy odcinek leży w gęstej sieci lokalnych dróg rolniczych, stosunkowo rzadko pojawia się na czołowych listach komercyjnych atrakcji turystycznych. Gwarantuje to jednak zwiedzającym całkowity spokój oraz możliwość bezpośredniego kontaktu z nienaruszoną naturą, która przez setki lat rzeźbiła tutejszy imponujący krajobraz.
Charakterystyka położenia oraz dojazd do wąwozu
Dojazd do formacji od strony Kunowa wymaga pokonania dość stromego odcinka pod górę. Wejście znajduje się bezpośrednio przy najdalej na wschód wysuniętych zabudowaniach wsi Udziców Dolny. Wjeżdżając lub wchodząc w głąb tego naturalnego korytarza, podróżni z każdym metrem mogą podziwiać rosnące po obu stronach drogi pionowe ściany lessowe. Po przejechaniu najgłębszego fragmentu jaru i wyjściu na wyżej położony teren, przed oczami otwiera się rozległa panorama na pofałdowane krajobrazy pól uprawnych. Obiekt usytuowany jest w powiecie ostrowieckim, a niedaleko stąd leży miasto Ostrowiec Świętokrzyski, które dzięki dobrze rozwiniętej infrastrukturze może stanowić doskonałą bazę wypadową do zwiedzania mniejszych atrakcji. Nieco dalej na południowy zachód położone są z kolei Kielce, z których dojazd samochodem zajmuje kilkadziesiąt minut. Sama lokalizacja dobitnie udowadnia, że tak rzadko spotykana rzeźba terenu nie musi być całkowicie odcięta od cywilizacji, lecz z powodzeniem służy mieszkańcom jako codzienny szlak komunikacyjny, łączący poszczególne miejscowości w gminie.
Wymiary i skomplikowana budowa geologiczna
Kluczową cechą omawianego terenu są strome, wyraziste zbocza otaczające przejezdny szlak. Całkowita długość tutejszego jaru szacowana jest na 700 metrów, a jego głębokość w najbardziej wyeksponowanych miejscach sięga imponujących 20 metrów. Głównym budulcem widocznym gołym okiem jest drobnoziarnisty less. Ten charakterystyczny piaszczysto-pylasty osad niezwykle łatwo poddaje się niszczącemu działaniu wody. Zjawiska erozyjne związane ze spływem wód powierzchniowych z okolicznych wzniesień w ogromnym stopniu przyczyniły się do powolnego powstawania oraz drastycznego pogłębiania całej rzeźby. Woda, spływając naturalnymi spadkami, systematycznie wypłukuje drobny materiał, z każdym rokiem modelując pionowe skarpy. Barwa lessowego podłoża intensywnie kontrastuje z bujną zielenią roślinności, która gęsto porasta górne krawędzie formacji. Zależnie od panujących warunków pogodowych i kąta padania światła słonecznego, po obfitym deszczu nawierzchnia zauważalnie ciemnieje, natomiast w pełnym słońcu nabiera jaskrawożółtego odcienia.
Zróżnicowanie warstw skalnych na dnie korytarza
Szczególnie interesujący z geologicznego i naukowego punktu widzenia jest środkowy fragment rozcięcia o długości około 150 metrów. Występują tam liczne, odsłonięte urwiska oraz strome ścianki skalne, które mocno urozmaicają podłużny profil doliny. W samym dnie korytarza wyłaniają się z podłoża solidne, poprzeczne stopnie zbudowane z twardego piaskowca. Skały te osiągają tam wysokość od 1 do nawet 3 metrów, tworząc naturalne progi zwalniające przepływ wód opadowych. Nad litymi warstwami piaskowców odsłaniają się z kolei wspomniane wcześniej, stosunkowo miękkie urwiska lessowe. Takie bezpośrednie połączenie odmiennych pod względem twardości i przepuszczalności warstw litologicznych sprawia, że w jednym miejscu obserwatorzy mogą szczegółowo analizować wysoce zróżnicowaną strukturę geologiczną. Proces powstania tego miejsca precyzyjnie obrazuje, w jaki sposób lokalna, zwykła polna droga przeobraża się przez dziesiątki lat pod wpływem naturalnych sił przyrody w spektakularny, głęboki jar erozyjny.
Pomnik przyrody skrywający się we wnętrzu
Opisywany obszar wyróżnia się nie tylko zachwycającą architekturą przestrzenną, ale również obecnością prawem chronionych obiektów przyrodniczych. W dnie wąwozu, bliżej jego górnej części, leży potężny głaz narzutowy. Ze względu na swoje gabaryty oraz wartość historyczno-naukową, obiekt ten został wpisany do rejestru i objęty ścisłą ochroną jako pomnik przyrody na mocy zarządzenia wojewody z 2 października 1987 roku. Pokaźny fragment litej skały dysponuje szerokością 2,2 metra, wysokością 1,5 metra i obwodem mierzącym około 7 metrów. Zbudowany jest on z bardzo twardego, szarożółtego oraz średnioziarnistego granitu. Istnienie tak ogromnego i obcego głazu w miękkim, pylastym otoczeniu stanowi niepodważalny dowód na transportową działalność lądolodu, który podczas epoki plejstocenu przywlókł ten potężny materiał skalny prosto ze Skandynawii.
Bogactwo form krasowych w sąsiedztwie Kunowa
Gmina Kunów charakteryzuje się dużym nagromadzeniem unikalnych formacji terenowych. Cała południowa część tych terenów pokryta jest rolniczo żyznymi pokrywami lessowymi, które z jednej strony wspierają uprawy, a z drugiej naturalnie sprzyjają formowaniu się jarów. W najbliższej okolicy odkryć można wiele podobnych rozcięć, które mimo mniejszej popularności są niewątpliwie warte odwiedzenia.
- Wąwóz usytuowany w okolicy wsi Małe Jodło dysponuje naturalnym, gruntowym podłożem i osiąga długość 550 metrów. Wyróżnia się on smukłymi ścianami oraz monumentalnymi dębami rosnącymi bezpośrednio na ich zagrażającym obrywem skraju.
- Jar zlokalizowany w rejonie miejscowości Rutki i Sosnówka stanowi zauważalnie krótszy, ale bardzo atrakcyjny korytarz lessowy prowadzący podróżnych w kierunku przyległej drogi wojewódzkiej numer 756.
- Malownicze skarpy opadające w kierunku dolin rzek Kamiennej i Świśliny diametralnie urozmaicają krajobraz południowej części gminy, oferując wspaniałe punkty widokowe dla fotografów pejzażowych.
Podsumowanie walorów turystycznych i kwestie bezpieczeństwa
Wszystkie wymienione wyżej lokalizacje jednoznacznie potwierdzają, że tereny położone niedaleko Kunowa posiadają potężny potencjał do uprawiania aktywnej turystyki pieszej oraz rowerowej. Planując eksplorację tych mniej znanych obszarów, warto wybrać się tam w okresie wczesnej jesieni. Wówczas zmieniające się ciepłe kolory liści najmocniej kontrastują z jasnymi, pionowymi ścianami wąwozów. Podczas zwiedzania należy koniecznie pamiętać, by korzystać wyłącznie z wytyczonych tras poruszając się dnem rozpadlin. Strome zbocza są formacjami nieustannie osypującymi się, a pylasty materiał podłoża jest skrajnie podatny na obrywanie pod wpływem nagłego ciężaru. Zachowanie trzeźwego umysłu i odpowiedniej odległości od krawędzi skarp gwarantuje nie tylko bezpieczeństwo turystów, ale pozwala również uchronić te bezcenne cuda natury przed przedwczesnym zniszczeniem.
