Aleja Chwały Olszynki Grochowskiej

Aleja Chwały Olszynki Grochowskiej to niezwykłe, rozwijające się miejsce pamięci zlokalizowane na ulicy Traczy w Warszawie, które na zawsze upamiętnia heroiczną postawę bohaterów powstania listopadowego. Spacer wzdłuż tej historycznej osi, której celem jest godne przypomnienie wydarzeń z 1831 roku, to wędrówka obok głazów pamięci (tzw. menhirów), na których wyryto imiona wybitnych dowódców, jednostek wojskowych oraz wielkich patriotów walczących z rosyjskim najeźdźcą. Ten uświęcony krwią fragment ziemi, na której rozciąga się dzisiejsze województwo mazowieckie, od dekad kształtuje polską świadomość narodową i historyczną.

Historia powstawania Alei Chwały

Koncepcje należytego upamiętnienia bitwy pod Olszynką rodziły się jeszcze w przedwojennej Polsce. Już w latach 30. ubiegłego wieku prezydent stolicy, Stefan Starzyński, zaplanował budowę wielkiego panteonu, a w 1937 roku z funduszy miejskich zakupiono w tym celu odpowiednie grunty od placu generała Piotra Szembeka aż do miejsca samej bitwy. Rozmach tych planów zniweczył wybuch II wojny światowej, z kolei władza w powojennej, komunistycznej Polsce nie sprzyjała oddawaniu hołdu dawnym powstańcom. Zamiast zaplanowanego panteonu, w latach 50. członkowie Związku Młodzieży Polskiej celowo posadzili na tej trasie gęsty las iglasty. Dodatkową blokadą dla zabudowy pomnikowej stało się poprowadzenie sieci ciepłowniczej, a w 1983 roku uformowano z tych terenów rezerwat przyrody Olszynka Grochowska.

Iskra nadziei powróciła w 1974 roku za sprawą działalności konspiracyjnego Kręgu Pamięci Narodowej, założonego przez braci Melaków i księdza Wacława Karłowicza. Przełom przyniosła ostatecznie wolna Polska. W 1999 roku postawiono pierwsze uroczyste menhiry, a w 2001 roku, na wniosek wspomnianego komitetu, Sejm RP specjalną uchwałą przywrócił temu miejscu należytą, państwową rangę. Koncepcję ostatecznego kształtu 600-metrowej Alei Chwały ujednolicono w 2006 roku – ma ją docelowo tworzyć 101 głazów-pomników prowadzących wprost do głównej Mogiły Powstańczej w Olszynce Grochowskiej.

Twórcy i strażnicy miejsca pamięci

Osobami najbardziej zasłużonymi dla urzeczywistnienia tego miejsca byli nieżyjący już ksiądz Wacław Karłowicz i działacz Stefan Melak. Ksiądz Karłowicz (zmarły w wieku 100 lat w grudniu 2007 r.) jako były kapelan Powstania Warszawskiego dbał o patriotycznego ducha narodu, od lat 70. nieprzerwanie odprawiając w Olszynce msze święte za poległych. Z kolei Stefan Melak (tragicznie zmarły w katastrofie pod Smoleńskiem 10 kwietnia 2010 r.) był założycielem Komitetu Katyńskiego i inicjatorem ustawiania pamiątkowych kamieni. Ostatnie z odsłoniętych pomników na alei dedykowano właśnie ich pamięci i niezłomnej postawie.

Głazy, tablice i bohaterowie – spacer przez Aleję

Podążając Aleją Chwały od strony ulicy Chełmżyńskiej w kierunku samej mogiły, zwiedzający mijają dziesiątki surowych głazów polerowanych granitem, z których każdy z niezwykłym pietyzmem utrwala historię wielkich rodaków. Obecnie można tam zobaczyć już kilkadziesiąt pomników, w tym między innymi upamiętnienia:

• Krzyż Obrońców Olszynki i Pomnik Matki Bożej Fatimskiej: Jeden z centralnych punktów duchowych całej trasy.
• Papieża Jana Pawła II: Tablica z profilem Ojca Świętego i jego znamiennymi słowami wypowiedzianymi w Watykanie w 1991 r.: "Strzeżcie tego wielkiego dziedzictwa narodowego, sławnej Olszynki Grochowskiej".
• Sejmu Narodowego z 1831 roku: Głaz oddający cześć za detronizację w Zamku Królewskim Mikołaja I oraz za formalne uchwalenie polskich Barw Narodowych.
• Największych Dowódców Wojskowych: Kamienie dedykowane genialnym dowódcom i bohaterom walk, m.in. gen. Józefowi Grzegorzowi Chłopickiemu (symbolowi obrony Warszawy), gen. Józefowi Bemowi (dowódcy artylerii), gen. Janowi Skrzyneckiemu, gen. Józefowi Sowińskiemu (który poległ na Woli) czy ppłk. Piotrowi Wysockiemu (inicjatorowi Nocy Listopadowej, ukaranemu później katorgą na Syberii).
• Rządu Narodowego, Zesłańców Syberyjskich i Cywilów: Upamiętnienia Joachima Lelewela, księcia Adama Jerzego Czartoryskiego oraz spiskowców-belwederczyków, m.in. Ludwika Nabielaka.
• Waleriana Łukasińskiego: Głębokim echem odbija się cytat z testamentu założyciela Towarzystwa Patriotycznego, zamkniętego w carskich lochach przez 46 lat aż do śmierci.
• Bohaterów Kultury i Sztuki: Menhiry poświęcone wielkiemu kompozytorowi Fryderykowi Chopinowi (autorowi "Etiudy Rewolucyjnej") oraz piewcom polskości: Adamowi Mickiewiczowi, Juliuszowi Słowackiemu czy Cyprianowi Kamilowi Norwidowi.
• Bohaterskich Kobiet: Piękny hołd złożony ofiarności polskich kobiet, m.in. Emilii Plater, Klaudynie Potockiej oraz Emilii Sczanieckiej.

Z upływem kolejnych lat panteon bohaterów na ulicy Traczy systematycznie się powiększa. Mimo sporadycznych, skandalicznych aktów wandalizmu uderzających w mosiężne godła, Aleja Chwały stanowi jedno z najbardziej wzruszających i autentycznych miejsc na patriotycznej mapie kraju.

Źródło: wikipedia.org, twoja-praga.pl, tradytor.pl