Rynek w Białej Obiekt wpisany do rejestru zabytków o numerze: N/78 z 23.10.1954 oraz 196/57 z 22.09.1957

Zaktualizowano 13 dni temu
Liczba wszystkich zdjęć: 5
Data powstania obiektu: XVI–XX w.
N/78 z 23.10.1954 oraz 196/57 z 22.09.1957 Nr w rejestrze zabytków

Opis

Zabytkowy układ urbanistyczny rynku w Białej.

Historia

Średniowiecze

Teren, na którym powstała Biała należał do plemienia Opolan.

Książęta opolscy założyli w XII wieku zamek w zakolu rzeki Biała. Był on siedzibą miejscowego majordoma. Miejscowość wzmiankowana po raz pierwszy była w 1225. Biała w następstwie wzmożonej kolonizacji, szczególnie niemieckiej, przybrała w 1285 r. nazwę Zülz. Osada otrzymała prawa miejskie w 1327 roku. W 1428 r. przez Białą przeszły znaczne siły wojsk husyckich, kierujących się w stronę Nysy. Doszło wtedy do krwawych potyczek, w których husyci pobili siły biskupie, lecz niedługo sami zostali pokonani.

XVI–XX wiek

Pocztówka z Białej z 1897 przedstawiająca panoramę miasta, ratusz, zamek, cukrownię oraz dworzec
W 1502 i 1503 r. książę Jan Dobry, oprócz nadania statutów cechowych tkaczom, krawcom, piekarzom i szewcom, nadał mieszkańcom Białej specjalny przywilej, pozwalający na remont zniszczonych murów obronnych.

W 1526 r. Habsburgowie objęli władzę nad Królestwem Czech w tym jego częścią Śląskiem. Ich panowanie na znacznej części Śląska przypada na lata 1526–1742. Biała w owym czasie posiadała dobrze rozwinięty handel i rzemiosło oraz zamek. W 1564 r. Cesarz Ferdynand I Habsburg nadał statuty cechowe rzeźnikom, kowalom, ślusarzom, bednarzom, blacharzom i stolarzom. Wielokrotnie miasto trawiły pożary, z czego 2 największe w 1544 i 1791 roku.

Sejmik księstwa opolsko-raciborskiego w 1562 przyjął uchwałę zobowiązującą Żydów do sprzedania swoich domów, spłacenia długów i opuszczenia granic księstwa w ciągu roku. Właściciel Białej i namiestnik księstwa Jan Krzysztof Prószkowski wstawił się za pozostaniem Żydów w mieście. Biała stała się jedyną miejscowością na Śląsku Opolskim, która pozwalała na swobodne żydowskie osadnictwo. Osiedlało się tu wielu Żydów, trudniących się głównie handlem. Z czasem było ich tak wielu, że Białą zaczęto nazywać „Miastem Żydów” lub „Miastem Sprawiedliwych”.

Wielkie straty ludzkie Biała poniosła podczas epidemii dżumy w 1633 roku. Do 1742 roku miejscowość znajdowała się w granicach Monarchii Habsburgów. Po trzech wojnach śląskich toczących się w okresie 1740–1763 miasto znalazło się wraz ze znaczną częścią Śląska w granicach Królestwa Prus. W 1747 r. w Białej wybudowano w rynku nowy budynek dla władz miasta, określany jako ratusz. Po kolejnym wielkim pożarze w 1793 r. w mieście zaczęto budować murowane budynki. W 1870 r. w mieście mieszkało ok. 3500 osób.

Po wprowadzeniu edyktu emancypacyjnego w 1812 wielu Żydów zamieszkałych w Białej zaczęło przeprowadzać się w lepiej rozwinięte gospodarczo rejony Śląska. Wśród nich znalazł się Samuel Fränkel, który założył tkalnię lnu i adamaszku (późniejszy „Frotex”) w Prudniku. Przez kilka kolejnych lat w Białej chowano zmarłych Żydów z pobliskich miejscowości, między innymi z Prudnika, Opola, Raciborza i Koźla.

Pierwotnie w miejscowości dominowała ludność polskojęzyczna, co odnotowuje topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku we fragmencie: „In den alteren Zeiten wurde mehr polnisch als deutsch gesprochen, gegenwartig ist aber deutsche Sprache die vorherrschende” („W starszych czasach mowa była bardziej polska niż niemiecka, ale w chwili obecnej dominującym językiem jest niemiecki”).

Z powodu praktyk germanizacyjnych część Polaków z Białej posyłała swoje dzieci na terytorium Królestwa Polskiego Imperium Rosyjskiego, aby w mogły uczyć się języka polskiego w większej swobodzie. Pisał o tym Filip Robota w „Gazecie Toruńskiej”.

W 1872 r. (rok wcześniej powołano Cesarstwo Niemieckie) zamek został zakupiony przez miasto. Począwszy od 1875 r. wykorzystywano go do celów oświatowych. Do 1925 r. mieściło się w nim seminarium nauczycielskie, następnie szkoła przygotowawcza dla dziewcząt, a po niej gimnazjum miejskie. W tym samym roku Biała obchodziła jubileusz 700-lecia istnienia.

W 1896 otwarto linię kolejową, która połączyła Białą z Prudnikiem i Gogolinem. W 1898 w mieście otwarta została cukrownia w Szonowicach.

27 czerwca 1914 w Białej dokonano odsłonięcia pomnika Friedricha Ludwiga Jahna.

W połowie 1916 do Białej został dyslokowany 6 Pułk Huzarów im. Hrabiego Goetzena (2 Śląski). W 1917 r. w czasie I wojny światowej został dyslokowany pod okupowane przez Deutsches Heer Wilno.

Dwudziestolecie międzywojenne

Od 1919 Biała należała do nowo utworzonej prowincji Górny Śląsk. Prowincja została zlikwidowana w 1938, a 18 stycznia 1941 utworzono ją ponownie ze stolicą w Katowicach.

W 1921 roku w trakcie plebiscytu śląskiego Biała znalazła się poza terenem plebiscytowym.

Podczas nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938, bojówki NSDAP spaliły bialską synagogę zbudowaną w 1774.

Oddziały niemieckie zostały w 1945 roku wyparte z miasta przez oddziały 117 korpusu piechoty 21 Armii i 7 samodzielnego korpusu zmechanizowanego gwardii ze składu 1 Frontu Ukraińskiego. W walkach o miasto zginęło 137 żołnierzy Armia Czerwona. Na miejscu ich pierwotnego pochówku na Placu Zamkowym postawiono Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej. W wyniku walk została spalona wschodnia pierzeja rynku z ratuszem.

Polska Ludowa

W wyniku II wojny światowej Biała znalazła się w granicach państwa polskiego. W 1945 roku na ul. Prudnickiej ówczesny komendant posterunku Milicji Obywatelskiej ufundował symboliczną tablicę ku pamięci partyzantów polskich poległych podczas okupacji. Miasto weszło w skład województwa śląskiego. W 1946 roku w zamku powstało gimnazjum, szkoła podstawowa, potem liceum ogólnokształcące, a w 1987 r. ta zabytkowa budowla została własnością Mody Polskiej.

Źródło: wikipedia.pl

Dane adresowe Rynek w Białej Rynek 48-210 Biała N50º23'7.343", E17º39'36.09"
Cechy i udogodnienia
Parking
Możliwość zwiedzania
Ogólnodostępny
Wstęp bezpłatny
Płaskowyż Głubczycki

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.