Kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku

Kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku to wspaniała świątynia zbudowana w latach 1991–1996. Jej styl architektoniczny wyraźnie nawiązuje do pięknego baroku. Zewnętrzna bryła w pierwotnym zamierzeniu miała być wzorowana na nieistniejącym już unickim kościele pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Berezweczu na Białorusi (dawne województwo wileńskie), który uchodził za znakomity przykład baroku wileńskiego. W przestronnym wnętrzu znajdują się ciekawe malowidła, przedstawiające między innymi Ewangelistów, papieża Jana Pawła II oraz prymasa Polski kardynała Józefa Glempa. Ten monumentalny obiekt sakralny został wybudowany z inicjatywy ówczesnego proboszcza, księdza prałata Tadeusza Krawczenki.

Historia powstania parafii i budowy świątyni

Rzymskokatolicka parafia pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku została oficjalnie erygowana 24 czerwca 1990 roku. Decyzję tę podjął biskup Edward Kisiel, który pełnił funkcję administratora apostolskiego archidiecezji. Proboszczem nowej wspólnoty mianowano księdza prałata Tadeusza Krawczenkę, doświadczonego prokuratora Archidiecezjalnego Wyższego Seminarium Duchownego oraz budowniczego kościoła parafialnego w Narewce. Pierwszą świątynią parafialną był niewielki, drewniany kościół usytuowany na cmentarzu św. Rocha przy ulicy Antoniuk Fabryczny. Powstał on zaraz po wojnie, w 1946 roku, a następnie został rozbudowany w roku 1990.

Nowy, murowany kościół parafialny wznoszono staraniem proboszcza i wiernych przez pięć lat. W założeniach ideowych miał on godnie upamiętniać wszystkich Polaków poległych z rąk najeźdźców. Z tego właśnie powodu w murach kościoła specjalnie upamiętniono trzech kapłanów archidiecezji wileńskiej zamordowanych przez hitlerowców. Byli to Władysław Maćkowiak, Stanisław Pyrtek i Mieczysław Bohatkiewicz, którzy po latach zostali ogłoszeni błogosławionymi.

Architektura i projekt neobarokowej bryły

Mimo początkowych planów odwzorowania wysadzonej przez Sowietów pobazyliańskiej świątyni z Berezwecza, zrealizowany projekt znacznie różni się od swojego historycznego pierwowzoru. W stosunku do oryginału brakuje między innymi zwielokrotnionych pilastrów w dolnej kondygnacji wież, charakterystycznych podokiennych i nadokiennych płycin oraz boniowania. Zmieniono także elementy cokołów środkowego półokrągłego ryzalitu, wielkość nisz w środkowych kondygnacjach wież, a same nisze miejscami zamieniono z oknami. Różnice widać również w spływach wolutowych, lukarnach i zwieńczeniach hełmów. Autorem ostatecznego projektu został inżynier architekt Michał Bałasz.

Zbudowany obiekt to imponująca, trzynawowa neobarokowa bazylika. Wyposażono ją w apsydę, zakrystię, kaplicę mieszczącą Grób Pański oraz chór organowy. Całość wieńczą dwie strzeliste wieże, a budynek posiada także pełne podpiwniczenie. Pod poziomem głównym znajduje się trzynawowy, halowy kościół dolny z własną apsydą i dwiema zakrystiami. W partii wejściowej pod tarasem zlokalizowano Sanktuarium Gloria Victis, poświęcone chwale obrońców miasta z września 1939 roku.

Parametry techniczne i wystrój wnętrza

Dekorowanie świątyni rozpoczęto w 1997 roku. Za wyjątkowy wystrój odpowiadali rzeźbiarz dr hab. Jerzy Grygorczuk oraz malarz mgr sztuki Jerzy Pasternak. Głównym konstruktorem kościoła był inżynier Wacław Pacuk, a funkcję kierowników budowy pełnili Jerzy Zdanowicz i Stanisław Rymar. Budowla charakteryzuje się pokaźnymi rozmiarami. Jej całkowita szerokość wynosi 29,3 metra, a długość wraz z tarasem i schodami wejściowymi osiąga 54,25 metra. Kościół wznosi się na wysokość 50 metrów. Łączna kubatura wynosi 23820 metrów sześciennych, a powierzchnia zabudowy przekracza 1318 metrów kwadratowych. W trakcie uroczystości religijnych w świątyni może uczestniczyć nawet 1500 wiernych.

Zmiany administracyjne i zabytkowe organy

W 1999 roku spłonął wspomniany wcześniej drewniany kościół na cmentarzu św. Rocha. Na jego miejscu ksiądz prałat Tadeusz Krawczenko w latach 2000–2003 wybudował zupełnie nowy obiekt pw. Wszystkich Świętych, również zaprojektowany przez Michała Bałasza w duchu baroku. Zmiany te doprowadziły do reorganizacji terytorialnej. Z dniem 1 lipca 2005 roku arcybiskup metropolita białostocki Wojciech Ziemba erygował nową parafię pw. Wszystkich Świętych. Ksiądz Krawczenko objął tam probostwo, natomiast nowym proboszczem parafii Zmartwychwstania Pańskiego został ksiądz prałat doktor Stanisław Hołodok.

Ważnym elementem wyposażenia kościoła są zabytkowe organy. Zostały one pierwotnie wybudowane przez szwedzkiego organmistrza Nilsa Hammarberga w 1961 roku. Instrument sprowadzono w 2022 roku przy udziale cenionych organmistrzów Andreasa Ladacha i Mariana Majchera, a następnie profesjonalnie zamontowano go w kościele rok później przez firmę Kamila Jankowskiego. Organy te charakteryzują się klasyczną, mechaniczną trakturą gry oraz wiatrownicami klapowo-zasuwowymi.