Cerkiew pw. św. Jerzego w Białymstoku

Cerkiew pw. św. Jerzego w Białymstoku to wspaniała prawosławna świątynia parafialna. Należy ona do dekanatu Białystok diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Obiekt przyciąga uwagę swoją architekturą i bogatą historią, stanowiąc ważny punkt na religijnej mapie miasta.

Położenie i początki historii parafii

Świątynia znajduje się na osiedlu Nowe Miasto, przy ulicy Kazimierza Pułaskiego 36. W 1996 roku erygowana została parafia św. Jerzego, którą wydzielono z parafii przy soborze katedralnym. Początkowo pierwszą świątynią parafialną była niewielka drewniana cerkiew, którą przeniesiono z miejscowości Czyże. Kamień węgielny pod budowę obecnej, murowanej cerkwi św. Jerzego został uroczyście poświęcony 15 października 1998 roku. Uczynił to goszczący wówczas w Polsce patriarcha konstantynopolitański Bartłomiej I. Główny projekt sakralny wykonał profesor Jerzy Uścinowicz. Wmurowania kamienia węgielnego dokonał 6 maja 2000 roku biskup białostocki i gdański Jakub. Budowa trwała wiele lat. W 2006 roku, po rocznej przerwie spowodowanej koniecznością uzupełnienia projektu, postawiono pierwsze kopuły i krzyże. Poświęcili je biskup Jakub oraz arcybiskup nicejski Paweł.

Dalsze etapy budowy i poświęcenie

Dnia 5 maja 2010 roku arcybiskup białostocki i gdański Jakub dokonał aktu poświęcenia dzwonów. Następnego dnia metropolita warszawski i całej Polski Sawa poświęcił dolną cerkiew ku czci Opieki Matki Bożej. Po 2010 roku intensywnie przystąpiono do wykonania wewnętrznych tynków oraz wspaniałych fresków w górnej cerkwi, dbając równocześnie o jej docelowe wyposażenie. W lipcu 2016 roku w cerkwi umieszczono wyjątkową ikonę św. Paisjusza Hagioryty. Została ona napisana przez jego bezpośredniego ucznia, mnicha Paisjusza przebywającego na Świętej Górze Athos. Część uroczystości odbyła się pod przewodnictwem biskupa supraskiego Grzegorza. 21 sierpnia 2016 roku cerkiew odwiedził również prawosławny patriarcha Antiochii Jan X. Zwieńczeniem wieloletnich prac było poświęcenie górnej cerkwi w dniu 14 października 2017 roku pod przewodnictwem metropolity Sawy.

Wydarzenia podczas narodowej kwarantanny i jubileusz

W najnowszej historii świątyni zapisał się incydent z 22 marca 2020 roku. Podczas niedzielnego nabożeństwa w cerkwi miała miejsce interwencja policji w związku z naruszeniem przez miejscowych wiernych i duchowieństwo prawosławne narodowej kwarantanny. Restrykcje wprowadzono na skutek globalnej pandemii koronawirusa SARS-CoV-2. Ówczesne regulacje ograniczały maksymalną liczbę uczestników zgromadzeń religijnych do 50 osób, podczas gdy w świątyni zgromadziło się ich ponad 70. Zdarzenie to odbiło się bardzo szerokim echem w ogólnopolskich środkach masowego przekazu, stając się przedmiotem debaty publicznej. Wobec parafii wszczęto wstępne postępowanie wyjaśniające. Był to jeden z najbardziej rażących przypadków przekroczenia przepisów sanitarnych, jakie odnotowało w tym okresie województwo podlaskie. Rok później, w październiku 2021 roku, parafia świętowała swój jubileusz 25-lecia. Z tej okazji odsłonięto plenerową wystawę fotograficzną na ogrodzeniu, która prezentuje ćwierćwiecze historii tego wyjątkowego miejsca.

Architektura i wyposażenie górnej cerkwi

Budowla jest okazałym obiektem murowanym i dwukondygnacyjnym. Utrzymana jest w stylu nowoczesnym, jednak z bardzo wyraźnymi nawiązaniami do tradycyjnej architektury rosyjsko-bizantyjskiej. Świątynię wieńczy pięć pięknych, cebulastych kopuł, które w całości pokryto złoconymi arkuszami blachy.

W górnej cerkwi znajdują się dwa kunsztowne ołtarze:

• Główny, dębowy ołtarz umieszczony w dniu konsekracji.
• Boczny ołtarz noszący wezwanie św. Anatola Męczennika, ufundowany przez księdza Anatola Siegienia.

Obydwa ikonostasy w tej części zaprojektował oraz napisał do nich ikony ikonograf Jarosław Wiszenko. Ten sam artysta jest autorem zachwycających fresków zdobiących wewnętrzne ściany. Detale rzeźbiarskie do carskich wrót wykonał Wiaczesław Szum z Siemiatycz. Panikadiło zaprojektowała doktor Tatiana Misijuk, natomiast projekt solidnej, granitowej posadzki wyszedł spod ręki budowniczego cerkwi, profesora Jerzego Uścinowicza. Warto wspomnieć, że w górnej świątyni przechowywane są również sprowadzone z Góry Athos relikwie św. Barbary.

Wnętrze dolnej cerkwi oraz otoczenie

Dolna cerkiew, dedykowana Opiece Matki Bożej, wyposażona jest w szlachetny, marmurowy ołtarz i ikonostas. Prezbiterium zdobią liczne freski wykonane przez Joannę i Jarosława Jakimczuków, którzy zaprojektowali cały ołtarz oraz napisali ikony. W jednej z nich, przedstawiającej Świętych Męczenników Wileńskich Antoniego, Jana i Eustachego, umieszczono cenne relikwie. Znajduje się tu także ikona Trzech Świętych Hierarchów z relikwiami Bazylego Wielkiego, Grzegorza Teologa i Jana Złotoustego.

Tuż obok cerkwi znajduje się unikalny chaczkar, który został odsłonięty 6 maja 2021 roku. Posiada on specjalne tablice upamiętniające rzeź Ormian dokonaną przez Imperium Osmańskie w latach 1915–1917. Ten pamiątkowy monument ufundowała społeczność ormiańska należąca na co dzień do miejscowej parafii prawosławnej.