Jezioro Hańcza
Jezioro Hańcza to akwen położony na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, będący najgłębszym jeziorem w Polsce oraz w całej środkowej części Niżu Europejskiego. Przepływa przez nie rzeka Czarna Hańcza, a sama nazwa zbiornika wywodzi się z wymarłego języka jaćwińskiego, w którym słowo to przypominało litewskie określenie kaczki.
Najważniejsze parametry i położenie
Zbiornik znajduje się w północnej części regionu zwanego Suwalszczyzną, około 30 kilometrów od Suwałk i kilkanaście od Jeleniewa. Administracyjnie obszar ten to województwo podlaskie. Maksymalna głębokość akwenu wynosi 108,5 metra, chociaż różne pomiary wskazują wartości od 105,55 do nawet 113 metrów. Średnia głębokość to 38,7 metra, a całkowita powierzchnia wynosi ponad 311 hektarów. Długość linii brzegowej to 12600 metrów. Lustro wody leży na wysokości 227 m n.p.m. Od 1963 roku zbiornik wraz z otaczającą go skarpą objęty jest ścisłą ochroną jako rezerwat krajobrazowo-wodny, wchodzący w skład Suwalskiego Parku Krajobrazowego. W 1974 roku wpisano go na prestiżową listę Projektu Aqua UNESCO.
Charakterystyka i ukształtowanie dna
Akwen jest polodowcowym jeziorem rynnowym o bardzo niskiej trofii, określanym jako oligo-mezotroficzne. Powstał w głębokim zagłębieniu utworzonym przez wartkie wody płynące pod lądolodem. Brzegi otacza wysoka i stroma skarpa, a unikalna plaża pokryta jest rozległymi głazowiskami pozostałymi po wytopieniu martwego lodu. Największy z nich, uznany za pomnik przyrody kamień graniczny, ma obwód przekraczający 11 metrów. Dno charakteryzuje się niezwykle stromymi stokami o nachyleniu około 12 stopni i piaszczysto-żwirową strukturą. Pełno w nim podwodnych rowów, dołów oraz gwałtownych urwisk. Woda zalicza się do pierwszej klasy czystości, a jej przezroczystość sięga do 6 metrów.
Unikalna flora i fauna
Kamieniste brzegi oraz niska trofia sprawiają, że roślinność wynurzona jest tu słabo rozwinięta. Tworzą ją głównie trzcina pospolita, oczeret jeziorny, tatarak zwyczajny oraz pałka wąskolistna. Znacznie bogatsza jest roślinność zanurzona, formująca rozległe podwodne łąki. Dominują w nich rzadkie ramienicowce, w tym ramienica szczeciniasta, która na niżu występuje wyłącznie tutaj, a typowa jest dla jezior górskich. Fauna to prawdziwy ewenement na skalę kraju. Żyją tu ryby zimnolubne, takie jak miętus pospolity, sielawa, stynka, głowacz pręgopłetwy i białopłetwy, a także reintrodukowana troć jeziorowa. Jest to również jedyne miejsce występowania w czystej formie populacji siei wigierskiej. Pod wodą spotkać można rzadkie, tlenolubne skorupiaki, takie jak reliktowy Pallasea quadrispinosa oraz typowy dla rzek syberyjskich Eurytemora gracilis.
Punkty widokowe, plaże i infrastruktura
Wokół zbiornika znajduje się kilka dogodnych miejsc do rekreacji. Najlepszy punkt widokowy to Góra Leszczynowa o wysokości 272 m n.p.m. w miejscowości Przełomka. Na jej szczycie zlokalizowana jest wieża, z której roztacza się panorama na cały akwen i pofałdowany krajobraz. Najbardziej znana plaża z pomostem i łagodniejszym zejściem do wody leży na wschodnim brzegu, w miejscowości Błaskowizna. Dla miłośników historii i ciszy idealna będzie Stara Hańcza na północnym krańcu, gdzie zachował się dawny park podworski z aleją lipową i ruinami dworu. W miejscach wyznaczonych można się kąpać, jednak wymaga to dużej ostrożności ze względu na bardzo szybko opadające dno oraz niską temperaturę wody nawet w pełni lata.
Nurkowanie i turystyka piesza
Ze względu na niesamowitą głębokość, przejrzystość wody oraz pionowe ściany utworzone ze zwięzłych osadów polodowcowych, miejsce to jest jednym z najpopularniejszych akwenów nurkowych w Polsce. Główne wejścia pod wodę oraz dedykowane parkingi zlokalizowane są od strony Błaskowizny. Turystom pieszym dedykowana jest trasa edukacyjna prowadząca ze Starej Hańczy do siedziby parku w Turtulu. Liczy ona około 10,5 kilometra i wiedzie wzdłuż jeziora, a następnie przez malowniczą dolinę rzeki, prezentując najciekawsze formy polodowcowe regionu.
Atrakcje w najbliższej okolicy
Pobyt nad najgłębszym polskim jeziorem warto połączyć ze zwiedzaniem całego parku krajobrazowego. W niewielkiej odległości zlokalizowane jest Głazowisko Bachanowo, Góra Cisowa, Góra Zamkowa oraz słynny punkt widokowy w Smolnikach. Miłośnicy przyrody powinni odwiedzić także rezerwat Rutka, Źródliska Szeszupy i mosty kolejowe w Stańczykach. Okolice te oferują rozbudowaną sieć szlaków idealnych na całodniowe wycieczki łączące kontakt z dziką przyrodą oraz unikalną rzeźbą terenu.
Źródło: wikipedia.pl, spk.org.pl
