Pojezierze Suwalskie

Pojezierze Suwalskie to polska część Pojezierza Litewskiego, rozciągająca się na południowy zachód od granicy polsko-litewskiej. Odrębność tego obszaru polega na odmiennym kierunku ułożenia form polodowcowych ostatniego zlodowacenia, większym kontynentalizmie klimatycznym oraz specyficznym położeniu hydrograficznym.

Położenie oraz podział fizycznogeograficzny

Kraina ta nie stanowi formalnej jednostki podziału fizycznogeograficznego kraju. Nazwą tą określane są wspólnie dwa mezoregiony, mianowicie Pojezierze Zachodniosuwalskie i Pojezierze Wschodniosuwalskie, bywające też nazywanym Pojezierzem Sejneńskim. Obszar ten administracyjnie obejmuje województwo podlaskie. Stanowi on najbardziej wysunięty na północny wschód fragment Pojezierza Mazurskiego. Kraina graniczy od północnego zachodu z obszarem leśnym, jakim jest Puszcza Romincka, od zachodu ze Wzgórzami Szeskimi, od południowego zachodu z Pojezierzem Ełckim, a od południa z Równiną Augustowską, która nazywana jest także Pojezierzem Suwalsko-Augustowskim lub Augustowsko-Suwalskim.

Krajobraz oraz ukształtowanie powierzchni

Rzeźba terenu ukształtowała się głównie w wyniku działalności lądolodu zlodowacenia bałtyckiego. Dotyczy to przede wszystkim stadiału pomorskiego i fragmentarycznie fazy Wigier. Cechą charakterystyczną krajobrazu są znaczne różnice wysokości, czyli deniwelacje, dochodzące nawet do trzystu metrów nad poziomem morza. Procesy niszczące, takie jak erozja i denudacja, nie zdołały ich złagodzić. Zaobserwowano tu zaledwie dwa krótkotrwałe cykle niszczenia występujące w strefie peryglacjalnej oraz w okresie holoceńskim. Typowy, młody krajobraz polodowcowy bogaty jest w ciągi wałów morenowych, drumliny, wzgórza kemowe i równiny sandrowe. Powszechne są również zagłębienia bezodpływowe z torfowiskami.

Zasoby wodne i najgłębsze jeziora

Zdecydowana większość terenu leży w dorzeczu Niemna, a zaledwie nieliczne fragmenty zasilają dorzecza Wisły i Pregoły. Kraina ta charakteryzuje się nagromadzeniem około dwustu pięćdziesięciu jezior o powierzchni powyżej jednego hektara na stosunkowo niewielkiej przestrzeni. Najwięcej z nich to jeziora rynnowe, ale występują też jeziora morenowe i owalne, odznaczające się nieregularną linią brzegową. Zdecydowana większość wód jest niezwykle czysta. Wyróżnia się tu jeziora oligotroficzne, eutroficzne i dystroficzne. Choć zazwyczaj są to zbiorniki płytkie, to właśnie w tym miejscu znajdują się najgłębsze akweny w kraju. Najgłębszym z nich jest jezioro Hańcza o rynnowym charakterze, a największym w tym obszarze jezioro Wigry o charakterze wytopiskowym. Do obiektów o największych walorach krajobrazowych zalicza się zbiorniki Wigry, Szelment Wielki, Boczne i Rospuda Filipowska.

Surowy klimat i wyjątkowa szata roślinna

Opisywany teren zalicza się do najchłodniejszych obszarów w państwie, nie licząc wysokich gór. Klimat posiada najwięcej cech kontynentalnych i dzieli wiele wspólnych cech północnych z Pojezierzem Litewskim. Charakteryzuje się niską średnią temperaturą roczną na poziomie zaledwie sześciu stopni Celsjusza, a także wczesnymi, długimi i mroźnymi zimami. Pokrywa śnieżna zalega tu przez około sto dni w roku, a średnie roczne opady wynoszą sześćset milimetrów. Różnice klimatyczne zadecydowały o ogromnej odmienności geobotanicznej. We florze dominują rzadkie gatunki borealne, subborealne, arktyczne oraz subarktyczne. Większość obszaru pokrywa las, w którym rosną głównie iglaste bory sosnowo-świerkowe. W zależności od podłoża rosną tam również lasy liściaste, czyli grądy, oraz bory mieszane.

Gleby, historia osadnictwa i wycinka lasów

W części północnej i środkowej przeważają gleby brunatne i zbielicowane wykształcone na glinach morenowych. Z kolei na południu dominują bielice na piaskach i żwirach wodno-lodowcowych, obok których często występują też gleby bagienne. Kiedyś obszar ten w całości pokrywały wielkie puszcze. Do schyłku trzynastego wieku w lasach tych znajdowały się osady Jaćwingów, nazywanych powszechnie Sudawami. Na przełomie piętnastego i szesnastego wieku ogromne lasy podzielono na mniejsze jednostki, takie jak Puszcza Merecka, Przełomska, Perstuńska i Berżnicka. Rozpoczęto wówczas masową kolonizację oraz wycinkę drzew. Obecnie z dawnych lasów zachowały się zwarte kompleksy leśne jedynie w okolicach zbiornika Wigry oraz jako Puszcza Augustowska.

Walory turystyczne oraz ochrona przyrody

Jest to niezwykle atrakcyjny turystycznie i jeden z najmniej skażonych obszarów w kraju. Malownicze jeziora dają wspaniałe możliwości uprawiania sportów, takich jak żeglarstwo czy kajakarstwo, a zimą na zamarzniętych wodach królują bojery. Cenną atrakcją są liczne piesze szlaki dostępne w Suwalskim Parku Krajobrazowym i Wigierskim Parku Narodowym. Samo jezioro Hańcza chronione jest jako rezerwat przyrody należący także do sieci Natura 2000 pod nazwą Ostoja Suwalska. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku przygotowuje powiększenie tego rezerwatu o sto dwadzieścia hektarów pobliskich lasów, dzięki czemu jego łączna powierzchnia ma wynieść ponad czterysta trzydzieści hektarów. Podwodny świat tego zbiornika to prawdziwy magnes przyciągający entuzjastów nurkowania z wielu stron.

Rozstrzygnięcie plebiscytu i najnowsze nagrody

Ten cudowny region oraz wspomniane najgłębsze polskie jezioro zdobyły wspólnie zaszczytny tytuł cuda Polski 2026. Rozstrzygnięcie miało miejsce w plebiscycie organizowanym przez magazyn National Geographic Traveler. Ponad dwieście dwadzieścia tysięcy głosów wyłoniło szesnastu zwycięzców spośród czterdziestu ośmiu nominowanych miejsc z całego kraju. Pozostali laureaci z poszczególnych regionów państwa to między innymi:

• Arboretum Wojsławice w obszarze, jakim jest województwo dolnośląskie,
• Mysia Wieża i jezioro Gopło w Kruszwicy uatrakcyjniające województwo kujawsko-pomorskie,
• Kraszczady z regionu promującego na wschodzie województwo lubelskie,
• Gród Santok wyróżniający administracyjnie województwo lubuskie,
• Aflopark w Pabianicach prezentujący urokliwe województwo łódzkie,
• Krynica-Zdrój popularyzująca górskie województwo małopolskie,
• Otwock i Świdermajer dla centralnego okręgu, czyli miejsca takiego jak województwo mazowieckie,
• Zamek Książęcy w Niemodlinie zdobiący południowe województwo opolskie,
• Kościół w Haczowie rozsławiający historyczne województwo podkarpackie,
• Kalwaria Wejherowska wspierająca turystykę, na którą stawia województwo pomorskie,
• Szlak Orlich Gniazd obejmujący przepiękne województwo śląskie,
• Rzeka Nida płynąca przez przyrodnicze województwo świętokrzyskie,
• Kanał Elbląski promujący żeglugę, z której szczyci się województwo warmińsko-mazurskie,
• Kraina 100 Jezior upiększająca rozległe województwo wielkopolskie,
• Miejscowość Chłopy jako wspaniała atrakcja bałtycka, którą posiada na swoim terenie województwo zachodniopomorskie.

Źródło: wikipedia.pl, edukator.pl, national-geographic.pl