Dawny pomnik XXX-lecia Ludowego Wojska Polskiego w Brzegu

Dawny pomnik XXX-lecia Ludowego Wojska Polskiego w Brzegu to obiekt, który na stałe wpisał się w lokalny krajobraz architektoniczny i historyczny. Stanowi on niezwykle ciekawy, materialny ślad skomplikowanej przeszłości powojennej Polski oraz wymowne świadectwo zmian, jakie zaszły w świadomości społecznej na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci. Dla turystów odwiedzających miasto Brzeg, monument ten jest niewątpliwie intrygującym punktem na mapie, skłaniającym do głębszej refleksji nad wpływem dawnego ustroju komunistycznego na przestrzeń publiczną oraz nad żmudnym procesem kształtowania nowej tożsamości historycznej regionu, jakim jest m.in. województwo opolskie.

Geneza powstania i pierwotne znaczenie architektoniczne pomnika

Zorganizowana inicjatywa budowy tego pomnika narodziła się w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, w epoce głębokiego PRL-u. Ówczesne władze komunistyczne przykładały ogromną wagę do przestrzennego manifestowania swojej potęgi politycznej oraz kreowania pożądanej wizji historii w umysłach obywateli. Uroczyste odsłonięcie monumentu miało miejsce dokładnie w październiku 1973 roku, co w sposób bezpośredni zbiegło się w czasie z odgórnie narzuconymi, hucznymi obchodami okrągłej, trzydziestej rocznicy utworzenia formacji wojskowej całkowicie podporządkowanej władzom w Moskwie. Głównym celem wzniesienia tak okazałej budowli było przede wszystkim utrwalenie w świadomości społecznej zmanipulowanego mitu założycielskiego komunistycznego państwa oraz oddanie propagandowego hołdu żołnierzom skrupulatnie realizującym politykę partyjną.

Treść dawnej inskrypcji jako wyraz państwowej propagandy

W pierwotnej wersji projektowej na głównym froncie pomnika znajdowała się bardzo wyraźna, duża tablica pamiątkowa, która wprost, bez żadnych niedomówień, tłumaczyła ideologiczne intencje jego twórców. Treść dawnej inskrypcji brzmiała: „ŻOŁNIERZOM W XXX ROCZNICĘ POWSTANIA LUDOWEGO WOJSKA POLSKIEGO SPOŁECZEŃSTWO ZIEMI BRZESKIEJ, BRZEG PAŹDZIERNIK 1973”. Tak skonstruowane sformułowanie miało za zadanie stworzyć perfekcyjną iluzję pełnego, dobrowolnego i rzekomo jednomyślnego poparcia lokalnej społeczności dla stacjonujących na tych terenach sił zbrojnych oraz ówczesnego aparatu władzy ludowej. Inskrypcja ta przez wiele kolejnych lat stanowiła nieodłączny, centralny element oficjalnych obchodów państwowych oraz defilad wojskowych, które obowiązkowo organizowano w epoce słusznie minionej.

Transformacja ustrojowa i trudny proces lokalnej dekomunizacji

Wraz ze szczęśliwym upadkiem opresyjnego systemu komunistycznego w 1989 roku, praktycznie wszystkie polskie miasta rozpoczęły trudny, skomplikowany prawnie, ale historycznie absolutnie konieczny proces weryfikacji swoich symboli obecnych w miejskiej przestrzeni publicznej. W ramach długotrwałej i szeroko zakrojonej akcji dekomunizacyjnej, z wielu placów, skwerów i głównych ulic raz na zawsze zniknęły pamiątkowe tablice oraz komunistyczne nazwy upamiętniające narzucony ustrój totalitarny. W przypadku omawianego, brzeskiego obiektu, włodarze i radni zdecydowali się na dość specyficzne rozwiązanie kompromisowe. Zamiast całkowitej i kosztownej rozbiórki potężnej, betonowej bryły, postanowiono usunąć z niej jedynie najbardziej kontrowersyjną tablicę pamiątkową o zakłamanym przekazie. W wyniku tych systematycznych działań, obecnie nie ma na nim żadnych napisów, co nadaje mu niezwykle intrygujący, tajemniczy i bardzo anonimowy charakter, skutecznie zacierając jego pierwotne, narzucone przeznaczenie ideologiczne.

Współczesna funkcja edukacyjna i wartość dla poszukiwaczy historii

Dzisiaj ten sporych rozmiarów, dawny obelisk pełni zupełnie inną rolę w społeczeństwie, niż ta, do której został powołany ponad pół wieku temu. Całkowicie pozbawiony dawnych, wprowadzających w błąd haseł, stał się milczącym, niemalże rzeźbiarskim świadkiem historii miasta oraz swoistą architektoniczną przestrogą dla przyszłych pokoleń. Znani historycy i lokalni regionaliści bardzo często traktują to właśnie miejsce jako rewelacyjny punkt wyjścia do interesujących, plenerowych lekcji historii najnowszej. To właśnie podczas takich spacerów edukacyjnych młodzież ze szkół średnich dowiaduje się o bardzo trudnych realiach lat powojennych. Pusta, chropowata ściana tego specyficznego monumentu doskonale symbolizuje trwałe wymazanie odgórnie narzuconej propagandy i daje szeroką przestrzeń do otwartej dyskusji o tym, jak w ustrojach niedemokratycznych budowano, a następnie po latach wolności demontowano, sztuczne pomniki totalitarnej pamięci.

Spacer śladami historii a najpiękniejsze pobliskie atrakcje turystyczne

Ciekawy spacer badający meandry trudnej historii XX wieku można z olbrzymim powodzeniem połączyć z podziwianiem innych, znacznie cenniejszych i piękniejszych zabytków, które oferuje każdemu ten gościnny, nadodrzański gród. Oddalając się nieco powolnym krokiem od skweru, gdzie cierpliwie stoi betonowy obelisk, zdecydowanie warto skierować swoje kroki bezpośrednio w stronę zrewitalizowanego centrum. Głównym celem turystów powinien być słynny, renesansowy Zamek Piastów Śląskich w Brzegu, w którego pieczołowicie odrestaurowanych wnętrzach mieści się fascynujące pod każdym względem Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu. Kontynuując tę urokliwą wędrówkę zabytkowymi uliczkami, nie sposób pominąć wspaniałej budowli, jaką jest stojący na środku rynku zabytkowy ratusz w Brzegu, niezmiennie zachwycający odwiedzających swoją perfekcyjną, zrównoważoną formą architektoniczną oraz zdobieniami.

Dla przyjezdnych gości poszukujących chwili spokojnego wytchnienia po intensywnym i wyczerpującym zwiedzaniu starych murów, doskonałym wyborem będzie relaksujący, popołudniowy spacer w kierunku rzeki. Po drodze można z bliska podziwiać dawną, solidną średniowieczną fortyfikację – Brama Odrzańska w Brzegu stanowi przepiękny przykład dawnej, militarnej sztuki obronnej, która przetrwała burze dziejowe. Tuż za nią, w bezpośrednim sąsiedztwie wodnego nurtu, ciągną się malownicze, idealne dla rowerzystów i rolkarzy Bulwary Nadodrzańskie w Brzegu, a tuż obok rozpościera się zielony, niezwykle rozległy Park Nadodrzański w Brzegu. Obszary te są absolutnie ulubionym miejscem codziennego wypoczynku okolicznych mieszkańców. Takie harmonijne połączenie historii nowożytnej, trudnych śladów minionego wieku z kojącym pięknem nadrzecznej przyrody sprawia, że każda weekendowa wycieczka w te rejony (szczególnie wtedy, gdy wyrusza się z większego miasta, jakim jest chociażby Opole) staje się niezawodną gwarancją przeżycia wielu naprawdę wspaniałych i absolutnie niezapomnianych wrażeń.