Pałac w Czernicy

Pałac w Czernicy to wyjątkowy zabytek architektury renesansowej, położony w powiecie karkonoskim. Znajduje się on w granicach gminy, którą jest Jeżów Sudecki. Podobnie jak liczne inne historyczne zamki i rezydencje, którymi usiane jest województwo dolnośląskie, obiekt ten skrywa niezwykle bogatą przeszłość. Zlokalizowany na malowniczym pograniczu, gdzie stykają się Góry Kaczawskie oraz zielony Park Krajobrazowy Doliny Bobru, przyciąga uwagę swoimi wspaniale zachowanymi detalami architektonicznymi. Oddalona o zaledwie kilka kilometrów Jelenia Góra sprawia, że dwór ten stanowi niezwykle ciekawy cel dla wszystkich miłośników dawnej historii.

Historia powstania i dawni właściciele

Pierwsze wzmianki o warownej siedzibie w tym miejscu pochodzą już z około 1340 roku. Początkowo majątek należał do średniowiecznych rycerzy z rodu von Langenow, a następnie okoliczne ziemie przechodziły kolejno w ręce potężnych rodzin von Kittlitz oraz von Seydlitz. Przełomowym momentem okazał się rok 1518, w którym rozległą posiadłość nabył niezwykle wpływowy na tych terenach śląski ród von Schaffgotsch. W 1543 roku Balthasar Schoff zainicjował gruntowną przebudowę istniejącej, znacznie starszej warowni. Nowa, powiększona bryła zyskała formę trójskrzydłowego, obronnego dworu wzniesionego w stylu bardzo modnego wówczas renesansu francuskiego. Przed szybkimi najazdami zbrojnymi chroniła go bezpieczna fosa otaczająca grube mury. Solidna konstrukcja sprawiła, że w trakcie burzliwej wojny trzydziestoletniej zamek wielokrotnie i bardzo skutecznie odpierał nieprzyjacielskie oblężenia.

Architektura i renesansowe detale fasady

Współczesny wygląd imponującej rezydencji to bezpośredni efekt kilku późniejszych, gruntownych przebudów. Główny budynek posiada dwie kondygnacje i wzniesiono go na symetrycznym rzucie podkowy. Wewnętrzny dziedziniec zamyka od strony północnej masywny mur kurtynowy z wyraźnie zaznaczonym wejściem głównym. Dawne, rygorystyczne fortyfikacje oraz okalająca woda z fosy zostały zlikwidowane w 1858 roku podczas kompleksowej modernizacji bryły w duchu popularnego w dziewiętnastym wieku neorenesansu. Z kolei w 1911 roku do północno-zachodniego narożnika dostawiono smukłą, cylindryczną wieżę zwieńczoną charakterystycznym hełmem. Uwagę turystów zwracają bardzo unikalne fryzy wkomponowane na stałe w elewację zewnętrzną. Umieszczono tam historyczne herby oraz daty przypominające o dawnych gospodarzach, na przykład Langenau (1340), Kittlitz (1409), Seydlitz (1518) oraz ostatecznie Schaffgotsch (1555).

Cenne wnętrza i unikalne polichromie

Zamknięte mury dawnego zamku wciąż kryją w swoich przestrzeniach niezwykle cenne detale sztuki dawnej. Stropy wysokiego parteru oraz pierwszego piętra pieczołowicie ozdobione są bogatymi, historyzującymi sztukateriami. Największym skarbcem całego dworu pozostaje bez wątpienia zachowana w jednej ze sklepionych krzyżowo sal zjawiskowa, renesansowa polichromia pochodząca dokładnie z 1563 roku. To wyjątkowe i bardzo rzadkie dzieło malarskie przedstawia misterne motywy alegoryczne oraz nader szczegółowy wywód herbowy zasłużonego pierwszego budowniczego, wspomnianego Balthasara Schoffa. W narożniku tego samego pomieszczenia można ponadto podziwiać wybitnie piękny, neorenesansowy piec kaflowy pochodzący z drugiej połowy dziewiętnastego wieku. W dawnej, bardzo przestronnej sali balowej zachowały się natomiast kunsztowne elementy dekoracyjne wykonane w subtelnym stylu secesyjnym.

Zabytkowy park krajobrazowy wokół pałacu

Do południowej i nasłonecznionej strony głównego pałacu bezpośrednio przylegają dawne, historyczne zabudowania folwarczne oraz bardzo rozległy i gęsty park. Owo założenie przyrodnicze zyskało swój typowo krajobrazowy charakter dokładnie w połowie dziewiętnastego wieku, kiedy to umiejętnie zaplanowano w nim zupełnie nowe aleje spacerowe i zróżnicowane nasadzenia. Obecnie ten urokliwy teren zielony, zajmujący obszar wynoszący w przybliżeniu pięć hektarów, otoczony i skutecznie ogrodzony jest bardzo solidnym, kamiennym murem. W jego ustronnych granicach do dzisiaj rosną niezwykle rzadkie okazy potężnego starodrzewu oraz wyjątkowo cenne gatunki dendrologiczne. Zrozumiała dbałość o lokalną naturę w dawnych czasach sprawia, że obiekt ten stanowi znakomity i ceniony przez badaczy przykład klasycznej architektury ogrodowej na wspaniałym turystycznym obszarze, jakim dumnie szczyci się rozległa Kotlina Jeleniogórska.

Losy obiektu po drugiej wojnie światowej

Ostateczne zakończenie wyczerpujących działań wojennych w 1945 roku przyniosło dość istotne i gwałtowne zmiany w dalszym, powojennym funkcjonowaniu tej dawnej, bogatej rycerskiej rezydencji. W jaskrawym przeciwieństwie do bardzo wielu dotkliwie zniszczonych lub ograbionych dolnośląskich pałaców w regionie, tutejszy zamek przetrwał te najgorsze chwile w zadziwiająco dobrym i stabilnym stanie technicznym. Zaraz po wojnie cały rozległy majątek ziemski został bardzo szybko upaństwowiony, a niedługo potem docelowo przejęło go Okręgowe Przedsiębiorstwo Handlu Opałem ze zrujnowanego miasta, którym w tamtym czasie był Wrocław. W kolejnych długich dziesięcioleciach tak obszerne, historyczne pomieszczenia były bardzo intensywnie użytkowane między innymi przez Komendę Wojewódzką Policji. Ostatecznie od 1992 roku ten piękny, zadbany neorenesansowy budynek znajduje się nieprzerwanie w rękach troskliwych posiadaczy prywatnych. Ze względu na swój mocno rygorystycznie zamknięty i mieszkaniowy charakter same wnętrza zamku niestety nie są obecnie w pełni stale udostępnione do wolnego zwiedzania turystycznego. Należy jednak pamiętać, że samą wspaniałą i bardzo bogatą fasadę ze wspomnianymi herbami, historyczny mur kurtynowy i charakterystyczną wieżę można wciąż z dużym powodzeniem oraz przyjemnością podziwiać od zewnątrz.