Dwór Czarne w Jeleniej Górze

Dwór Czarne w Jeleniej Górze to jeden z nielicznych i najcenniejszych obiektów renesansowych na terenie Kotliny Jeleniogórskiej. Położony nieco na uboczu, w malowniczej dolinie potoku Pijawnika, w dzielnicy Czarne, ten kamienny pałac zwany potocznie "dworem" stanowi ważne świadectwo historii regionu. Choć przez wieki nękany był przez pożary i zmieniał właścicieli, do dziś zachował swój unikalny charakter, będąc cennym elementem dziedzictwa kulturowego miasta Jelenia Góra.

Burzliwa historia rezydencji

Początki budowli sięgają połowy XVI wieku. W 1559 roku budowę murowanego dworu rozpoczął Caspar Schaffgotsch, przedstawiciel najmożniejszego rodu w regionie, władający wówczas także majątkami w miejscowości Karpniki oraz warownią Zamek Chojnik. Pierwotne założenie było imponujące – kamienny, piętrowy budynek otoczono murami obronnymi oraz nawodnioną fosą, co nadawało mu charakter małej twierdzy.

Losy dworu były zmienne. Po Schaffgotschach obiekt przechodził w ręce kolejnych rodów, m.in. von Kahlen i von Nimptsch. W lipcu 1623 roku rezydencję strawił pożar, jednak została ona odbudowana i rozbudowana w 1656 roku przez Ernesta von Nimptsch, uzyskując kształt zbliżony do obecnego. W 1679 roku posiadłość wraz z przynoszącym dochody folwarkiem zakupiło miasto Jelenia Góra. Kolejne stulecia przynosiły modernizacje, ale też zniszczenia, w tym pożar w 1718 roku, po którym wieża otrzymała barokowy hełm.

Architektura i unikalne detale

Dwór Czarne to czteroskrzydłowa, dwukondygnacyjna budowla założona na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem. Do wnętrza prowadzi kamienny most oraz brama ozdobiona wspaniałym renesansowym portalem. Nad wejściem znajduje się fryz z ośmioma herbami szlacheckimi rodów związanych z historią obiektu, w tym Schaffgotsch, Hochberg i Zedlitz, a także łacińskie inskrypcje z modlitwami o błogosławieństwo i pokój. Inskrypcja fundacyjna wspomina Kacpra Schoffa (Schaffgotscha), który "za łaską i pomocą wszechmogącego Boga ten dom budować zaczął".

W jednym z narożników zachowała się wieża z otworami strzelniczymi, przypominająca o obronnym charakterze rezydencji. Elewacje zdobią profilowane w piaskowcu obramienia okienne. Wnętrza, mimo burzliwych losów, kryją w sobie cenne elementy wystroju: na parterze zachowały się sklepienia, a na piętrach bogato profilowane drewniane stropy oraz fragmenty renesansowych malowideł z motywami roślinnymi. Ciekawym elementem architektonicznym jest również częściowo odrestaurowana drewniana galeria na dziedzińcu.

Współczesne losy i rewitalizacja

Po II wojnie światowej, od 1947 roku, majątek został przejęty przez Państwowe Gospodarstwa Rolne (PGR). Niestety, w tym okresie dwór zaczął stopniowo popadać w ruinę. Dopiero w latach 1983–1987 przeprowadzono gruntowny remont i rewaloryzację obiektu, co uratowało go przed całkowitym zniszczeniem. Obecnie w zabytkowych murach mieści się Ośrodek Kultury Ekologicznej "Czarne". Dzięki działalności Fundacji Kultury Ekologicznej dwór powoli wraca do dawnej świetności, choć zwiedzanie jego wnętrz jest obecnie ograniczone.