Pawilon Norweski w Cieplicach

Pawilon Norweski w Cieplicach stanowi jedną z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych budowli w uzdrowiskowej części Karkonoszy. Ten drewniany obiekt, zachwycający swoją nietypową dla regionu architekturą, jest nierozerwalnie związany z historią rozwoju przemysłowego i turystycznego, jaki przechodziła Jelenia Góra na początku XX wieku. Usytuowany w malowniczym otoczeniu zieleni, budynek ten przez ponad stulecie pełnił różnorodne funkcje, służąc zarówno mieszkańcom, jak i licznym kuracjuszom odwiedzającym ten dolnośląski kurort.

Historia powstania tego niezwykłego obiektu wiąże się z postacią Eugena Füllnera, wybitnego przemysłowca i właściciela fabryki maszyn papierniczych, który miał ogromny wpływ na kształtowanie przestrzeni miejskiej ówczesnych Cieplic. To właśnie z jego inicjatywy na początku ubiegłego stulecia zagospodarowano teren oddzielający zakłady przemysłowe od osiedla robotniczego, tworząc przestrzeń rekreacyjną znaną dziś jako Park Norweski w Cieplicach. Centralnym punktem tego założenia stał się właśnie omawiany pawilon, którego uroczyste otwarcie nastąpiło 18 lipca 1909 roku. Data ta nie została wybrana przypadkowo, gdyż miała uświetnić wesele Wilhelma IV, co podkreśla rangę, jaką nadano tej inwestycji.

Inspiracją dla architektonicznej formy budynku była skandynawska sztuka budowlana. Eugen Füllner, zafascynowany północnymi wzorcami, zlecił wzniesienie obiektu na wzór jednej ze znanych restauracji znajdujących się w Oslo. Efektem tych prac jest drewniana konstrukcja o bogatej snycerce, zwieńczona charakterystycznymi zdobieniami, często określanymi mianem stylu smoczego. Przez pierwsze dekady swojego istnienia, aż do lat 50. XX wieku, budynek pełnił funkcję eleganckiej restauracji, będącej miejscem spotkań towarzyskich i odpoczynku dla spacerowiczów korzystających z uroków parku.

W powojennej historii obiektu nastąpiła istotna zmiana jego przeznaczenia. W 1967 roku w jego wnętrzach ulokowano Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze. Przez blisko pół wieku, aż do roku 2013, zabytkowe sale pawilonu gościły unikalne zbiory ornitologiczne, kolekolekcje poroży oraz inne eksponaty związane z fauną i florą regionu, a także odległych zakątków świata. Specyficzny klimat drewnianego wnętrza doskonale korespondował z charakterem ekspozycji, tworząc niepowtarzalną atmosferę, którą wielu mieszkańców i turystów wspomina z sentymentem do dziś.

Lokalizacja pawilonu jest niezwykle atutowa. Znajduje się on w bezpośrednim sąsiedztwie historycznego centrum uzdrowiska, zaledwie kilka kroków od miejsca, gdzie rozciąga się zabytkowy Park Zdrojowy w Cieplicach. Oba te kompleksy parkowe stanowią spójną całość przyrodniczą, którą rozdziela jedynie nurt rzeki Wrzosówka. Komunikację między brzegami i łatwy dostęp do pawilonu zapewnia most spinający obie strony rzeki, co zachęca do długich spacerów szlakiem cieplickich zabytków i przyrody.

Otoczenie budynku zostało w ostatnich latach poddane gruntownej rewitalizacji, co jeszcze bardziej wyeksponowało walory samego pawilonu. Ozdobą terenu jest staw, nad którym przerzucono kamienny mostek o łukowatym kształcie – jeden z ulubionych motywów fotograficznych turystów. Na środku akwenu zainstalowano fontannę, która wieczorami jest podświetlana na wiele kolorów, tworząc spektakularne widowisko wodno-świetlne. Na brzegu stawu wzniesiono również białą altankę, nawiązującą stylem do uzdrowiskowej architektury ogrodowej.

Warto zwrócić uwagę na bogactwo dendrologiczne otaczające pawilon. W sąsiedztwie budynku rośnie kilkadziesiąt gatunków drzew i krzewów, w tym:

• Dęby szypułkowe
• Lipy drobnolistne
• Klony i jawory
• Świerki
• Drzewa owocowe (m.in. wiśnie, śliwy)

Dziś Pawilon Norweski pozostaje niemym świadkiem historii i perłą architektury drewnianej, przypominającą o dawnej świetności kurortu oraz wizjonerstwie jego fundatorów, którzy potrafili przenieść skandynawskie inspiracje na grunt Dolnego Śląska.