Park Zdrojowy w Cieplicach Śląskich-Zdroju

Park Zdrojowy w Cieplicach Śląskich-Zdroju stanowi jeden z najważniejszych i najbardziej reprezentacyjnych elementów historycznego założenia uzdrowiskowego Cieplic. Jest to przestrzeń, w której od ponad trzystu lat krzyżują się funkcje lecznicze, rekreacyjne, reprezentacyjne oraz kulturowe, a jego dzisiejszy kształt jest efektem wieloetapowych przekształceń, odpowiadających zmieniającym się gustom estetycznym i potrzebom kuracjuszy.

Położenie i układ przestrzenny

Park Zdrojowy położony jest w uzdrowiskowej części miasta Jelenia Góra, na obszarze Cieplic Śląskich-Zdroju. Zlokalizowany jest na północ od Parku Norweskiego, natomiast jego południową granicę wyznacza rzeka Wrzosówka. Od wschodu park przylega bezpośrednio do pałacu Schaffgotschów, z którym od początku swojego istnienia pozostaje w ścisłej relacji funkcjonalnej i kompozycyjnej.

Układ parku podporządkowany jest zasadom krajobrazowego ogrodu angielskiego, z wyraźnie zaznaczonymi osiami widokowymi, rozległymi polanami oraz swobodnie poprowadzonymi alejkami, które sprzyjają spokojnym spacerom i kontemplacji otaczającej przyrody.

Początki ogrodu i pierwsze założenia

Historia Parku Zdrojowego sięga początku XVIII wieku. W 1713 roku na tym terenie istniał ogród warzywny, który pełnił funkcję użytkową na potrzeby zaplecza dworskiego. Z czasem, wraz z rosnącym znaczeniem Cieplic jako ośrodka leczniczego, obszar ten zaczął nabierać charakteru reprezentacyjnego.

Pierwsze wzmianki o przypałacowym ogrodzie w stylu francuskim pochodzą z 1748 roku. Było to założenie o regularnym układzie, z geometrycznymi rabatami, symetrycznymi alejami i wyraźnie wyznaczonymi osiami kompozycyjnymi, charakterystycznymi dla barokowych ogrodów rezydencjonalnych.

Przebudowy w XVIII i XIX wieku

Istotnym momentem w rozwoju parku był rok 1796, kiedy to w trakcie budowy nowego pałacu Schaffgotschów wytyczono główną aleję parkową. Stała się ona kręgosłupem całego założenia i do dziś pełni funkcję jednej z najważniejszych osi komunikacyjnych.

W 1819 roku powstało pierwsze większe założenie w guście angielskim, zapowiadające odejście od formalnego stylu francuskiego. Kulminacją tych zmian była gruntowna przebudowa przeprowadzona w 1838 roku. Park został wówczas zaprojektowany z dużym rozmachem, z myślą o podkreśleniu walorów krajobrazowych i widokowych, w tym otwarć na pasmo Karkonoszy.

W tym okresie park podzielono na dwie zasadnicze części. Część zamkowa przeznaczona była wyłącznie dla mieszkańców pałacu Schaffgotschów, natomiast część zdrojowa została udostępniona kuracjuszom i mieszkańcom, stając się integralnym elementem życia uzdrowiska.

Obiekty architektoniczne na terenie parku

Park Zdrojowy wyróżnia się bogactwem obiektów architektonicznych i elementów małej architektury, które do dziś decydują o jego wyjątkowym charakterze. Do najważniejszych z nich należą:

• Pawilon uzdrowiskowy „Edward” wraz z fontanną, będący jednym z symboli leczniczej funkcji parku.
• Pałac Schaffgotschów, pełniący obecnie funkcję siedziby filii Politechniki Wrocławskiej, który dominuje nad wschodnią częścią założenia.
• Galeria, czyli dawny pawilon zdrojowy, zaprojektowany przez Carla Gottfrieda Geisslera.
• Teatr Zdrojowy z 1836 roku, będący ważnym miejscem życia kulturalnego uzdrowiska.
• Muszla koncertowa, wykorzystywana podczas wydarzeń plenerowych.
• Pomnik Marysieńki Sobieskiej, upamiętniający związki Cieplic z historią Rzeczypospolitej.
• Dwa miecze stylizowane na grunwaldzkie, stanowiące symboliczny akcent historyczny.

Roślinność i walory przyrodnicze

Około 68 procent powierzchni Parku Zdrojowego zajmuje drzewostan, co nadaje mu wyraźnie parkowy i krajobrazowy charakter. Na jego terenie występuje 78 gatunków i odmian drzew oraz krzewów. Najczęściej spotykane są lipa drobnolistna, klon zwyczajny, dąb szypułkowy oraz świerk pospolity.

Szczególnie interesująca jest zachodnia część parku, gdzie spotkać można gatunki przywleczone i egzotyczne, takie jak kolkwicja chińska, magnolia drzewiasta, miłorząb dwuklapowy czy ambrowiec balsamiczny. Różnorodność ta podkreśla reprezentacyjny charakter założenia i sprzyja spacerom o każdej porze roku.

Rewitalizacja w latach 2010–2012

Na początku XXI wieku Park Zdrojowy przeszedł gruntowną rewitalizację, realizowaną w latach 2010–2012. Jej celem było przywrócenie parku do stanu jak najbardziej zbliżonego do jego dziewiętnastowiecznego wyglądu, przy jednoczesnym dostosowaniu go do współczesnych potrzeb użytkowników.

W ramach prac zlikwidowano asfaltowe nawierzchnie, wytyczono nowe alejki, uporządkowano drzewostan, posadzono liczne kwiaty i ozdobne krzewy oraz założono nowe trawniki. Remontowi poddano również Teatr Zdrojowy wraz ze sceną. Cały park ogrodzono stylizowanym, żeliwnym ogrodzeniem, a jego przestrzeń uzupełniły latarnie, ławki oraz elementy małej architektury nawiązujące do XIX wieku.

Szlaki turystyczne i funkcja rekreacyjna

Park Zdrojowy pełni także funkcję ważnego węzła komunikacyjnego dla ruchu pieszego. Przebiegają przez niego oznakowane szlaki turystyczne, które łączą uzdrowiskową część miasta z terenami podgórskimi i górskimi.

• Zielony szlak turystyczny prowadzący w kierunku Karpnik.
• Żółty szlak turystyczny biegnący w stronę Sosnówki oraz Karpacza Górnego.

Znaczenie Parku Zdrojowego dla Cieplic

Park Zdrojowy w Cieplicach Śląskich-Zdroju jest nie tylko miejscem wypoczynku i spacerów, lecz także jednym z najważniejszych świadectw rozwoju uzdrowiska na przestrzeni wieków. Jego kompozycja, zabytkowe obiekty oraz bogata roślinność tworzą spójną całość, która do dziś kształtuje tożsamość Cieplic jako miejscowości o wyjątkowych walorach leczniczych i krajobrazowych.

Dzięki konsekwentnej ochronie i przemyślanym działaniom rewitalizacyjnym park pozostaje przestrzenią żywą, funkcjonalną i reprezentacyjną, stanowiąc jeden z najcenniejszych elementów dziedzictwa kulturowego tej części Dolnego Śląska.