Droga Głodu na Przełęczy Kowarskiej

Droga Głodu (niem. Alte Straße lub Hunger Weg) to historyczny trakt komunikacyjny o niezwykle poruszającej przeszłości, biegnący przez malownicze tereny pogranicza Karkonoszy i Rudaw Janowickich. Wbrew powszechnym skojarzeniom, właściwa, historyczna „Droga Głodu” nie pokrywa się z przebiegiem dzisiejszej szosy wojewódzkiej nr 367. Jest to obecnie zapomniana, lokalna droga, w dużej mierze nieprzejezdna dla samochodów, której kamienną nawierzchnię powoli zarasta trawa i pochłania ziemia. Szlak ten łączy Kowary z Kamienną Górą, stanowiąc cichy pomnik ludzkiego trudu i dramatycznych wydarzeń z połowy XIX wieku.

Przebieg i charakter historycznego traktu

Zabytkowa trasa rozpoczyna się w Kowarach i pnie się w górę, pokonując dystans około 3,5 km przy różnicy wzniesień wynoszącej 150 metrów. Szlak prowadzi przez strategiczny punkt, jakim jest Przełęcz Kowarska, a następnie opada w stronę miejscowości Ogorzelec i dalej ku miastu Kamienna Góra. Wędrując tym starym traktem, uważny obserwator dostrzeże zachowane do dziś granitowe słupki graniczne oraz pozostałości solidnej, kamiennej nawierzchni. Przy samej przełęczy znajduje się charakterystyczny słupek z wyrytą datą 1861, który prawdopodobnie upamiętnia zakończenie jednego z etapów prac lub przebudowy tej drogi. Dziś jest to trasa o charakterze leśnym i turystycznym, stanowiąca alternatywę dla ruchliwych szos asfaltowych.

Przebieg fragmentu Drogi Głodu od Pogórza w Kowarach do wsi Ogorzelec

Klęska nieurodzaju i upadek tkactwa

Geneza powstania Drogi Głodu wiąże się z tragiczną sytuacją ekonomiczną, jaka dotknęła Sudety w połowie XIX wieku, za panowania króla Prus Fryderyka Wilhelma IV. Był to okres gwałtownych przemian, w którym rozwój przemysłu fabrycznego doprowadził do załamania się tradycyjnego tkactwa chałupniczego. Rzemiosło to przez lata stanowiło podstawę bytu dla tysięcy rodzin chłopskich zamieszkujących podgórskie tereny, w tym zbocza pasma Karkonosze. Sytuację dramatycznie pogorszyła seria klęsk nieurodzaju, w tym zaraza ziemniaczana, która pozbawiła najuboższych podstawowego pożywienia. W regionie zapanował głód, nędza i choroby, co doprowadziło do wybuchu zamieszek i wystąpień ludności przeciwko właścicielom ziemskim.

Chleb i fenigi za katorżniczą pracę

Bunty głodowe były często krwawo tłumione przez wojsko, jednak władze pruskie zrozumiały, że siłowe rozwiązania nie wystarczą. Aby zapobiec dalszej eskalacji konfliktu i zapewnić ludziom minimum egzystencji, uruchomiono program robót publicznych. W latach 1855–1857, w ramach tych działań, wybudowano omawianą drogę. Była to praca niezwykle ciężka, wykonywana ręcznie w trudnym, górskim terenie, jakim charakteryzują się Rudawy Janowickie. Nazwa „Droga Głodu” pochodzi od zapłaty, jaką otrzymywali zdesperowani robotnicy. Za dzień katorżniczej pracy przysługiwało im wynagrodzenie w wysokości zaledwie 60 fenigów oraz jeden bochenek chleba. Dla wielu była to jedyna szansa na przetrwanie.

Śladami „Tkaczy” Gerharda Hauptmanna

Dramat sudeckich tkaczy i robotników drogowych stał się inspiracją dla kultury i literatury. Tematykę buntu i nędzy w tym regionie poruszył wybitny dolnośląski dramaturg i noblista, Gerhard Hauptmann. W swoim słynnym dramacie „Tkacze” (niem. Die Weber) z 1898 roku opisał losy ludzi, którzy w akcie desperacji podnieśli rękę na wyzyskujących ich fabrykantów. Spacerując dziś zarośniętą Alte Straße, warto pamiętać, że każdy kamień tej drogi został ułożony rękami ludzi walczących o przetrwanie, a sam trakt jest niemym świadkiem historii, która ukształtowała społeczną tożsamość Dolnego Śląska.