Portal zachodni tunelu pod Przełęczą Kowarską

Portal zachodni tunelu pod Przełęczą Kowarską to tajemnicza brama do podziemnego świata, ukryta wśród lasów porastających zbocza Sudetów Zachodnich. Znajduje się on na terenie miasta Kowary i stanowi wlot do jednego z najciekawszych obiektów inżynieryjnych w regionie, jakim jest tunel kolejowy łączący Kotlinę Jeleniogórską z Kotliną Kamiennogórską. Choć obecnie nie przejeżdżają tędy pociągi, miejsce to przyciąga miłośników historii kolei, eksploratorów oraz turystów poszukujących nietypowych atrakcji na pograniczu dwóch pasm górskich: Karkonoszy i Rudaw Janowickich.

Lokalizacja i kontekst geograficzny

Zachodni wlot do tunelu zlokalizowany jest na wysokości około 635 m n.p.m., w górnej części doliny, którą biegnie linia kolejowa nr 308. Portal ten otwiera drogę pod masywem, jaki tworzy Przełęcz Kowarska, stanowiąca naturalną barierę dla transportu naziemnego. Aby dostać się w to miejsce, należy udać się w rejon górnych Kowar. Otoczenie portalu zachodniego różni się od wschodniego (od strony miejscowości Ogorzelec) – tutaj, w cieniu wysokich świerków, panuje specyficzny mikroklimat. Bliskość górskich zboczy sprawia, że wejście do tunelu często spowite jest mgłą, co dodaje mu aury tajemniczości. W pobliżu przebiega również inna historyczna trasa, znana jako Droga Głodu, co czyni ten rejon niezwykle bogatym w pamiątki przeszłości.

Architektura i konstrukcja wlotu

Portal zachodni to solidna, kamienna konstrukcja, która przetrwała ponad sto lat w trudnych warunkach górskich. Wykonano go z bloków skalnych, prawdopodobnie lokalnego granitu lub gnejsu, co zapewniało mu trwałość i odporność na nacisk górotworu. Łukowe sklepienie wlotu zostało starannie wymurowane, stanowiąc wizytówkę kunsztu inżynieryjnego z początku XX wieku. Patrząc w głąb tunelu od strony zachodniej, widzimy jedynie ciemność – obiekt został wydrążony po łuku, co sprawia, że światło z drugiego końca nie dociera do tego miejsca. Długość całego tunelu wynosi 1025 metrów, co plasuje go w czołówce najdłuższych tego typu budowli w Polsce.

Rys historyczny: od budowy do zamknięcia

Decyzja o budowie tunelu zapadła na przełomie XIX i XX wieku, aby umożliwić połączenie kolejowe na trasie Jelenia Góra – Kamienna Góra bez konieczności stosowania karkołomnych podjazdów. Prace rozpoczęto jesienią 1901 roku, a uroczyście zakończono w 1905 roku. Zachodni portal był świadkiem wielu historycznych momentów, w tym przejazdu pierwszego pociągu 4 czerwca 1905 roku. W latach 30. XX wieku nad wlotem zawisła sieć trakcyjna, gdyż linię zelektryfikowano, co było ewenementem na skalę europejską w tamtym czasie. Niestety, po II wojnie światowej infrastruktura elektryczna została zdemontowana przez wojska radzieckie i wywieziona na wschód. Od tego czasu, aż do ostatecznego zamknięcia linii w 2007 roku, przez portal wjeżdżały głównie parowozy i lokomotywy spalinowe, pozostawiając na kamiennym sklepieniu grubą warstwę sadzy, widoczną do dziś.

Stan obecny i perspektywy turystyczne

Dziś portal zachodni jest opuszczony i powoli wchłaniany przez naturę. Tory zostały dawno zdemontowane, a podkłady usunięte, pozostawiając jedynie kamienne podłoże, często zalane wodą wypływającą ze ścian tunelu. Mimo to, obiekt jest celem nieoficjalnych wycieczek. Turyści odwiedzający Karkonosze czy Rudawy Janowickie często zbaczają z głównych szlaków, by zobaczyć ten zabytek techniki. Wnętrze tunelu, dostępne przez zachodni portal, jest chłodne i wilgotne, a zimą tworzą się w nim malownicze lodowe formy. Warto jednak pamiętać o zachowaniu ostrożności, gdyż jest to obiekt niestrzeżony i niszczejący. Istnieją plany rewitalizacji linii kolejowej nr 308, które mogłyby przywrócić życie temu miejscu i sprawić, że przez portal znów wjadą pociągi, łącząc najważniejsze miasta regionu, w tym może nawet pośrednio stolicę województwa – miasto Wrocław.