Tunel pod Przełęczą Kowarską

Tunel pod Przełęczą Kowarską to imponujący zabytek inżynierii kolejowej, ukryty w malowniczym krajobrazie Sudetów. Ten podziemny korytarz, łączący miejscowości Kowary i Ogorzelec, stanowił kluczowy element dawnej linii kolejowej nr 308. Z długością wynoszącą 1025 metrów, zaliczany jest do grona najdłuższych tego typu obiektów w Polsce. Choć dziś nie kursują nim już pociągi, wciąż fascynuje swoją historią, budową i tajemniczą atmosferą, przyciągając poszukiwaczy przygód i miłośników techniki.

Historia budowy i eksploatacji

Konieczność wydrążenia tunelu wynikła z ambitnych planów połączenia Jeleniej Góry z Kamienną Górą. Po otwarciu pierwszego odcinka do Kowar w 1882 roku, inżynierowie stanęli przed wyzwaniem, jakim była Przełęcz Kowarska, wznosząca się na wysokość 727 m n.p.m. Bezpośredni przejazd przez nią wymagałby zbyt stromych podjazdów dla ówczesnych parowozów. Decyzja o przebiciu góry zapadła, a prace ruszyły jesienią 1901 roku. Było to przedsięwzięcie niezwykle trudne – robotnicy musieli zmagać się z twardymi skałami (łupki łyszczykowe, amfibolity) oraz niebezpiecznymi napływami wód gruntowych. Budowa przeciągała się, a wykonawcy zmieniali się kilkukrotnie. Ostatecznie, pierwszy pociąg pokonał tunel 4 czerwca 1905 roku, otwierając nową erę w komunikacji między Karkonoszami a Rudawami Janowickimi.

W 1932 roku linia została zelektryfikowana, co pozwoliło na wprowadzenie cięższych składów i poprawę komfortu podróży. Niestety, po II wojnie światowej, na mocy porozumień politycznych, radzieckie władze zdemontowały trakcję elektryczną, przywracając epokę parowozów. Ostatnie pociągi przejechały tędy pod koniec lat 80. XX wieku, a formalne zamknięcie nastąpiło dopiero w 2007 roku.

Konstrukcja i stan obecny

Tunel przebiega około 92 metry poniżej poziomu przełęczy, na wysokości 635 m n.p.m. Jego wnętrze zabezpieczono solidną, murowaną obudową z łamanego kamienia, w której wykonano wnęki ucieczkowe. Charakterystyczną cechą budowli jest jej łukowaty przebieg – stojąc w środku, nie widać żadnego z wylotów, co sprawia, że panują tam absolutne ciemności. Ściany wciąż noszą ślady sadzy, pamiątki po latach dymiących parowozów. Dziś we wnętrzu nie ma już torów – szyny i podkłady zostały zdemontowane lub rozkradzione przez złomiarzy. Obiekt niszczeje: w wielu miejscach woda przecieka przez strop i ściany, a zimą tworzy malownicze, choć niebezpieczne lodowe stalaktyty.

Atrakcja turystyczna i plany na przyszłość

Mimo że tunel nie leży na oficjalnym szlaku, stał się nieformalną atrakcją turystyczną. Odważni turyści eksplorują jego mroczne wnętrze, podziwiając kunszt XIX-wiecznych budowniczych. Warto pamiętać, że nad tunelem przebiega inna historyczna trasa – słynna Droga Głodu na Przełęczy Kowarskiej. W ostatnich latach pojawiła się nadzieja na drugie życie tej linii. W 2021 roku Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego przejął linię nr 308 z zamiarem jej rewitalizacji. Przeprowadzono już pierwsze prace porządkowe, wycinając drzewa i usuwając pozostałości po torowisku, co może zwiastować powrót pociągów na tę malowniczą trasę w przyszłości.

Portal wschodni i zachodni tunelu

• 

  Portal wschodni tunelu pod Przełęczą Kowarską

  Portal wschodni tunelu pod Przełęczą Kowarską to imponujący ślad dawnej świetności inżynierii kolejowej, ukryty pośród malowniczych wzgórz Sudetów. Obiekt ten stanowi jeden z dwóch wlotów do monumentalnego, ponad kilometrowego tunelu, który przebija się pod górskim grzbietem, łącząc dolinę Jedlicy z doliną Świdnika. Zlokalizowany od strony miejscowości Ogorzelec, jest mniej znany...

• 

  Portal zachodni tunelu pod Przełęczą Kowarską

  Portal zachodni tunelu pod Przełęczą Kowarską to tajemnicza brama do podziemnego świata, ukryta wśród lasów porastających zbocza Sudetów Zachodnich. Znajduje się on na terenie miasta Kowary i stanowi wlot do jednego z najciekawszych obiektów inżynieryjnych w regionie, jakim jest tunel kolejowy łączący Kotlinę Jeleniogórską z Kotliną Kamiennogórską. Choć obecnie nie...

Mapa z lokalziacją wlotu i wylotu tunelu

Portal wschodni tunelu pod Przełęczą Kowarską

Ogorzelec

Portal zachodni tunelu pod Przełęczą Kowarską

Kowary