Sztolnia nr 21 w Budnikach

Sztolnia nr 21 w Budnikach to dawne wyrobisko górnicze o charakterze poszukiwawczym, zlokalizowane w zalesionej dolinie strumienia Malina, po jego prawej stronie. Miejsce to znajduje się w paśmie górskim, jakim są Karkonosze, a administracyjnie teren ten obejmuje województwo dolnośląskie. Opisywane wyrobisko należy do kompleksu trzech sztolni (nr 21, 22 i 23) wydrążonych w połowie ubiegłego wieku w celu zbadania potencjalnych złóż rud uranu. Leży ono w bliskim sąsiedztwie historycznej, dawnej osady Budniki w Karkonoszach, usytuowanej pomiędzy Karpaczem i Kowarami.

Film przedstawiający eksplorację sztolni nr 21 w Budnikach (OP-2 Budniki)

Lokalizacja i stan zachowania wyrobiska

Dostęp do wnętrza tej kopalni jest współcześnie mocno utrudniony. Jej warpa (czyli nasyp ze skały płonnej) jest słabo widoczna i całkowicie zalesiona, co maskuje lokalizację w gęstym terenie. Według różnorodnych raportów historycznych oficjalne wejście zostało zawalone, jednak w rzeczywistości partie przyotworowe bywają okresowo dostępne. Wnętrze jest jednak w zdecydowanej większości zalane wodą. Głębokość zalaniska sięga miejscami około 1,2 metra. Oznacza to, że standardowe kalosze lub wodery wędkarskie to zdecydowanie za mało, aby bezpiecznie eksplorować to wilgotne i mroczne miejsce. Bez specjalistycznego sprzętu speleologicznego wejście w głąb góry jest niemożliwe.

Budowa geologiczna i mineralizacja uranowa

Obszar skalny rozpoznawany przez dawnych górników zbudowany jest z mocno zróżnicowanej serii gnejsowej. Występują tu głównie gnejsy warstewkowe, kwarcowo-skaleniowe, granitognejsy oraz gnejsy pegmatytowe. W ich trwałej strukturze ukształtowały się pasma łupków biotytowych i ciemnych lamprofirów, których miąższość waha się od zaledwie kilku centymetrów do jednego metra. Bezpośrednie przejawy mineralizacji uranowej stwierdzono w lewym, bocznym chodniku nr 2. Miało to miejsce w obrębie niewielkiego uskoku, który przecinał wkładkę łupków biotytowo-amfibolowych. Czerń uranowa występowała tam w formie drobnych i cienkich żyłek, rozciągniętych wzdłuż kierunku złupkowacenia. Oprócz minerałów promieniotwórczych napotkano również wrostki pirytu oraz markazytu, a naturalnym spoiwem tworzącym brekcję był kalcyt. Odkryte okruszcowanie posiadało wyłącznie wartość mineralogiczną i nigdy nie nadawało się do wdrożenia eksploatacji przemysłowej.

Zakres wykonanych prac górniczych

Główny korytarz poszukiwawczy sztolni nr 21 biegnie w kierunku wschodnim, a jego potwierdzona długość wynosi 275 metrów. W samej sztolni górnicy wykonali także całą serię dodatkowych chodników o łącznej długości 265 metrów. Ich podstawowym zadaniem było śledzenie przebiegu naruszeń dyzjunktywnych (uskoków geologicznych) oraz kontaktów odmiennych skał, gdzie zazwyczaj gromadziły się cenne kruszce. Mimo wykonania tak szczegółowych prac wiertniczych, nie zlokalizowano żadnego złoża o znaczeniu gospodarczym.

Pozostałe sztolnie poszukiwawcze w dolinie potoku Malina

W bliskim sąsiedztwie znajdują się jeszcze dwa podobne wyrobiska. Sztolnia nr 22, usytuowana zaledwie 320 metrów na północ od sztolni nr 21, powstała w celu wyjaśnienia wyraźnej anomalii emanacyjnej odkrytej na powierzchni. Biegnie ona w kierunku południowo-zachodnim i mierzy 162 metry długości, a towarzyszące jej przekopy mają 170 metrów. Natrafiono w niej na śladowe ilości uranotorytu. Brak przemysłowej zawartości pożądanego surowca doprowadził do zawalenia i trwałego zamknięcia wejścia. Z kolei sztolnia nr 23 została wydrążona w 1955 roku, około 300 metrów od sztolni nr 22, po odnotowaniu innej anomalii radiometrycznej i zwiększonej radioaktywności wód gruntowych. Korytarz ten mierzy około 210 metrów i skierowany jest na północny wschód. Na 75. metrze odkryto strefę tektoniczną ze śladowymi minerałami wtórnymi. Brak większych koncentracji rudnych sprawił, że jeszcze w tym samym roku wyrobisko definitywnie zlikwidowano, choć dostęp do jego początkowych partii bywa możliwy.

Źródło: geoturystyczna.pl / kresy.org.pl