Pomnik Stefana Andresa w Łomnicy
Pomnik Stefana Andresa w Łomnicy to niezwykłe miejsce pamięci ukryte w malowniczym otoczeniu Doliny Pałaców i Ogrodów. Znajduje się on na terenie zabytkowego parku, który otacza Pałac w Łomnicy. Ten skromny, lecz wymowny monument przypomina o związkach wybitnego niemieckiego pisarza z tą dolnośląską miejscowością oraz o jego twórczości, która w połowie XX wieku kształtowała umysły czytelników w całej Europie. Spacerując alejkami parku w pobliżu miasta Jelenia Góra, warto zatrzymać się przy tej metalowej księdze, by poznać historię człowieka, dla którego Łomnica stała się przystanią i inspiracją.
Forma i symbolika monumentu
Pomnik ma oryginalną i symboliczną formę otwartej księgi wykonanej z metalu, co bezpośrednio nawiązuje do profesji uhonorowanego artysty. Umieszczono go w spokojnym zakątku, jakim jest park pałacowy w Łomnicy, co sprzyja chwilom refleksji nad literaturą i historią. Na stronach metalowej księgi wyryto inskrypcje w dwóch językach: polskim i niemieckim. Tekst ten informuje przechodniów o kluczowych faktach wiążących Stefana Andresa z tym miejscem. Dowiadujemy się z niego, że pisarz przebywał w miejscowości Łomnica i to właśnie tutaj, w 1935 roku, napisał jedną ze swoich najważniejszych nowel – „El Greco maluje wielkiego inkwizytora” (niem. El Greco malt den Großinquisitor). Inskrypcja wspomina również o jego żonie, Dorothee Freudiger, która urodziła się w tej wsi w 1911 roku.
Związki pisarza z Łomnicą
Obecność Stefana Andresa na Dolnym Śląsku nie była przypadkowa. Jego wizyty w Łomnicy wiązały się z osobą jego żony, Dorothee Freudiger, która pochodziła z tych stron. To właśnie w scenerii karkonoskich krajobrazów, z dala od zgiełku wielkich miast, pisarz odnalazł spokój potrzebny do pracy twórczej. Rok 1935 był dla niego czasem szczególnym – powstanie noweli o El Greco, uznawanej za jego najwybitniejsze dzieło, na trwałe wpisało Łomnicę w biografię artysty. Utwór ten, znany w Polsce również pod tytułem „Portret inkwizytora”, stał się klasykiem literatury niemieckiej, poruszającym uniwersalne dylematy moralne w obliczu władzy i religii.
Stefan Andres – sylwetka twórcy
Stefan Paul Andres, urodzony w 1906 roku w Trittenheim-Dhrönchen, był jednym z czołowych przedstawicieli niemieckiego realizmu oraz nurtu literatury katolickiej. W latach 50. i 60. XX wieku należał do grona najpoczytniejszych autorów w Niemczech, a jego utwory, takie jak „Wir sind Utopia”, weszły do kanonu lektur szkolnych. Andres był członkiem prestiżowych organizacji, w tym Niemieckiego Centrum PEN oraz Niemieckiej Akademii Języka i Poezji w Darmstadt. Przez znaczną część dorosłego życia mieszkał we Włoszech, co znalazło odzwierciedlenie w jego twórczości, często osadzonej w realiach antyku lub krajów śródziemnomorskich. Zmarł w Rzymie w 1970 roku.
Tematyka i przesłanie dzieł
Twórczość Stefana Andresa, obejmująca ponad 50 tytułów, koncentruje się wokół fundamentalnych zagadnień etycznych. Jako pisarz katolicki, Andres zgłębiał tematykę wszechobecności zła, natury ludzkiego sumienia, poczucia winy oraz potrzeby odkupienia. Jego dzieła są głębokim studium tolerancji i różnorodności ludzkich motywacji. Choć wczesne utwory były hołdem dla jego rodzinnej ziemi, późniejsza twórczość, w tym ta powstająca podczas pobytów w Łomnicy, zyskała wymiar bardziej uniwersalny, sięgając po motywy biblijne i historyczne. Dziś, choć jego późniejsza spuścizna bywa oceniana różnie, nowele takie jak ta napisana w Łomnicy, wciąż zachwycają stylem i głębią narracji, będąc ważnym głosem w dyskusji o kondycji człowieka.
