Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce

Nr w rejestrze zabytków:
A-388 z dnia 20.01.1958
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 7
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 3
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 2
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 1
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 4
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 10
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 5
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 6
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 8
Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce - kosciol pw nawiedzenia nmp w ostrolece 9
Data powstania obiektu: XIV-XVIII w.

Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce (znany także jako kościół farny oraz świątynia pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja) to najstarszy zabytek sakralny Ostrołęki (województwo mazowieckie), położony przy ul. Szwedzkiej 2 na skraju Starego Miasta. Ufundowany w 1399 roku przez księcia mazowieckiego Janusza I Starszego, był wielokrotnie niszczony przez pożary i działania wojenne, a następnie odbudowywany i rozbudowywany – w latach 1641–1658 wzniesiono murowane prezbiterium, w latach 1739–1740 barokowy korpus nawowy, natomiast w latach 1996–2000 dobudowano nawy boczne.

Historia kościoła farnego od XIV do XVIII wieku

Pierwszą drewnianą świątynię parafialną wzniesiono z fundacji księcia mazowieckiego Janusza I Starszego w 1399 roku, uposażając ją jednym łanem ziemi miary chełmińskiej. Dla odróżnienia od późniejszej świątyni klasztornej – którą jest niedaleki kościół pw. św. Antoniego – obiekt nazywano farnym. Drugim patronem fary obok Najświętszej Maryi Panny został św. Mikołaj, opiekun kupców i żeglarzy, co wiązało się z nadrzecznym, handlowym położeniem miasta nad Narwią. W 1530 roku parafia należała do dekanatu łomżyńskiego w archidiakonacie pułtuskim.

Drewniana fara kilkukrotnie padała pastwą ognia – spłonęła podczas pożaru miasta w 1563 lub 1565 roku, następnie w trakcie odbudowy prowadzonej przez proboszcza Wojciecha Borukowskiego (przy wsparciu drewna nadanego przez króla Zygmunta II Augusta z lasów starostwa różańskiego i Puszczy Drążewskiej) w 1569 roku oraz ponownie 25 września 1608 roku. Po tym pożarze nabożeństwa odprawiano w tymczasowej drewnianej szopie, a prace budowlane wspierał m.in. Wawrzyniec Białobrzeski oraz król Zygmunt III Waza, który w 1622 roku przeznaczył na ten cel część kar nakładanych na lokalnych kupców, piwowarów i rzemieślników.

Przełomem była budowa murowanego, postgotyckiego prezbiterium z zakrystią w latach 1641–1658 (lub 1647–1660) z fundacji Jana Ostrołęckiego oraz rodziców plebana Jakuba Zejdlica, przy staraniach księży Mateusza Niskiego i Stanisława Kostki Zacharkiewicza. Korpus nawowy pozostał wówczas drewniany i przylegała do niego murowana kaplica Różańcowa. Po zniszczeniach z okresu potopu szwedzkiego w 1656 roku świątynię wyremontował proboszcz Walenty Humięcki, a 14 lutego 1696 roku konsekrował ją biskup płocki Andrzej Chryzostom Załuski.

W latach 1739–1740, z inicjatywy proboszcza Franciszka Niskiego i biskupa płockiego Antoniego Sebastiana Dembowskiego, w miejscu drewnianej nawy zbudowano murowany barokowy korpus według projektu architekta Baya (Karola lub Jana Baya). W 1751 roku Wincenty Rachetti wykonał sklepienie zakrystii, a do lat 80. XVIII wieku dobudowano skarbczyk, otynkowano elewacje, położono dachy i wykonano drewnianą ambonę. Ponownej konsekracji świątyni dokonał 7 marca 1773 roku biskup kujawski Jan Dembowski za zgodą biskupa płockiego Hieronima Antoniego Szeptyckiego.

Zniszczenia wojenne i rozbudowa w XIX i XX wieku

Na początku XIX wieku zagrożone zawaleniem sklepienia wzmocniono żelaznymi ankrami (do 1819 roku, staraniem proboszcza Józefa Budnego). Poważne straty przyniosła bitwa pod Ostrołęką 26 maja 1831 roku – wybuch granatu wywołał pożar dachu, a pamiątką tamtych walk są kule armatnie wmurowane w ściany świątyni. Odbudowę przeprowadził po 1832 roku proboszcz Wojciech Dłużniewski. W drugiej połowie XIX wieku odnowiono ołtarze i organy, w 1863 roku warszawski cieśla Ferdynand Mila wykonał nową sygnaturkę, po 1885 roku drewniany chór zastąpiono murowanym, a do 1909 roku Antoni Dowmont pokrył wnętrze polichromią.

Kolejne trudne doświadczenia przypadły na okres obu wojen światowych oraz powojenną odbudowę:

  • I wojna światowa i dwudziestolecie międzywojenne: Latem 1915 roku niemiecki ostrzał artyleryjski spalił dach, osłabił sklepienie i uszkodził mury, a okupanci zarekwirowali część wyposażenia. Po odbudowie więźby w 1916 roku i wpisaniu fary do rejestru zabytków 23 lutego 1928 roku przeprowadzono gruntowny remont, a w dniach 1–2 lipca 1933 roku odbył się tu Kongres Eucharystyczny pod przewodnictwem biskupa łomżyńskiego Stanisława Kostki Łukomskiego.
  • Przerwana rozbudowa i II wojna światowa: W 1938 roku z inicjatywy proboszcza Edmunda Waltera rozpoczęto budowę naw bocznych i nowej kruchty zachodniej. Po wybuchu wojny Niemcy rozebrali nowo wzniesione mury, a świątynię zamienili kolejno na więzienie, magazyn zboża i nawozów sztucznych oraz warsztat naprawczy dla czołgów.
  • Powojenna odbudowa i współczesna rozbudowa: W 1946 roku komisja Ministerstwa Kultury i Sztuki nakazała pilne zabezpieczenie zniszczonego gmachu. Odbudowę przeprowadził proboszcz Bronisław Tałandzewicz (polichromię wykonała Ewa Przeorska), a 23 maja 1955 roku świątynię rekonsekrował biskup pomocniczy Aleksander Mościcki. W latach 1996–2000, za probostwa Zygmunta Żukowskiego, zrealizowano przedwojenną koncepcję rozbudowy, dobudowując dwie nawy boczne, nową kruchtę oraz powiększając zakrystię.

Architektura, wnętrze i zabytkowe wyposażenie

Historyczny trzon świątyni łączy cechy późnogotyckie i barokowe. Starsza część składa się z trójprzęsłowej nawy o długości 39 metrów i szerokości 12 metrów oraz węższego, dwuprzęsłowego prezbiterium. Ściany nawy rozczłonkowują płytkie wnęki arkadowe i uproszczone pilastry toskańskie, nad którymi biegnie gzyms, a sklepienie kolebkowe wzmacniają podwójne pasy gurtowe. Prezbiterium nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, dawną kaplicę sklepienie krzyżowe, natomiast chór muzyczny wspiera się na dwóch filarach. Dach wieńczy ażurowa wieżyczka na sygnaturkę z blaszaną latarnią.

We wnętrzu oraz skarbcu parafialnym zachowało się wiele cennych dzieł sztuki sakralnej (odrestaurowanych w latach 1990–1995, 2000–2009 oraz 2020):

  • Barokowy ołtarz główny z początku XVIII wieku: Dwukondygnacyjna konstrukcja kolumnowa mieszcząca w polu środkowym obraz Przemienienia Pańskiego, w zwieńczeniu wizerunek św. Mikołaja Biskupa z połowy XIX wieku, a po bokach rzeźby św. Piotra i św. Pawła (II połowa XIX wieku) oraz starsze figury św. Andrzeja i św. Kosmy lub św. Jana Damasceńskiego (około 1700 roku).
  • Rokokowa ambona sprzed 1781 roku: Bogato rzeźbiona kazalnica o korpusie w kształcie kielicha kwiatu z płaskorzeźbami czterech Ewangelistów oraz figurą biskupa w zwieńczeniu baldachimu.
  • Ołtarz boczny i malarstwo XIX-wieczne: Ołtarz w kaplicy z obrazem Matki Boskiej Różańcowej ze św. Dominikiem autorstwa Antoniego Murzynowskiego z 1890 roku, obraz „Św. Józef z Dzieciątkiem” Adriana Głębockiego z 1892 roku oraz XIX-wieczne płótna przedstawiające św. Barbarę, św. Trójcę i cud św. Walentego.
  • Detale kamienne i złotnictwo: Kamienna kropielnica z datą 1811, barokowo-ludowy krucyfiks w kruchcie, srebrny złocony kielich z około 1700 roku, rokokowy ornat z XVIII wieku oraz dwa barokowe relikwiarze w formie monstrancji (św. Aurelii z warszawską cechą probierczą z końca XVIII wieku oraz św. Konstancji).

Otoczenie kościoła i historia parafii

Zespół kościelny wyznacza jedną z granic wpisanego do rejestru zabytków układu urbanistycznego Starego Miasta i podlega ochronie konserwatorskiej wraz z otoczeniem w promieniu 50 metrów. Przez stulecia wokół fary funkcjonował cmentarz przykościelny (zamknięty po założeniu w 1817 roku nowej nekropolii na północ od miasta), a od zachodu na terenie zwanym Poświętnem działały szkoła parafialna i szpital-przytułek.

W bezpośrednim sąsiedztwie świątyni znajdują się następujące obiekty:

  • Wolnostojąca dzwonnica z 1959 roku: Wzniesiona w miejscu dawnej dzwonnicy spalonej podczas bitwy w 1831 roku, wpisana do rejestru zabytków w 2013 roku (nr 530/13).
  • Figura Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny: Kamienny monument zamówiony w Warszawie w 1863 roku i ustawiony w 1872 roku jako nieoficjalne upamiętnienie poległych w bitwie pod Ostrołęką w 1831 roku.
  • Zabytkowa plebania przy ul. Szwedzkiej 2: Murowany budynek z około 1900 roku wzniesiony staraniem proboszcza Kajetana Śmiechowskiego (wpisany do rejestru zabytków pod nr A-613).
  • Pomnik Jana Pawła II i Krzyż Męczeństwa Narodu Polskiego: Brązowa figura papieża autorstwa włoskiego rzeźbiarza Guido Marianiego (odsłonięta 23 kwietnia 2006 roku) oraz krzyż z napisem „Zło dobrem zwyciężaj” poświęcony przy grobie ks. Jerzego Popiełuszki i ustawiony przy farze 20 października 1996 roku.

Parafia pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrołęce (należąca do dekanatu Ostrołęka – Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w diecezji łomżyńskiej) do 1978 roku była jedyną parafią w mieście. 1 września 1978 roku biskup łomżyński Mikołaj Sasinowski erygował drugą parafię przy kościele poklasztornym św. Antoniego Padewskiego (przenosząc tam przejściowo siedzibę parafii, by 1 stycznia 1982 roku ponownie erygować odrębną parafię przy farze). W kolejnych latach z jej terytorium wydzielono parafie w Obierwi (1987), Łęgu Starościńskim (1992) oraz Olszewie-Borkach (1993). Zwiedzanie wnętrza świątyni jest bezpłatne (zaleca się wizytę poza godzinami nabożeństw), a w pobliżu warto odwiedzić także Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce oraz Mauzoleum bitwy pod Ostrołęką.

Porządek mszy świętej

Msze święte w kościele farnym odprawiane są w niedziele o godzinach 7:00, 8:30, 10:00, 11:30, 13:00, 16:00 oraz 18:00, a w lipcu i sierpniu dodatkowo o godzinie 20:00. W dni powszednie liturgia sprawowana jest o 6:30, 7:00 oraz 18:00, natomiast w pierwsze piątki miesiąca o godzinach 6:30, 7:00, 8:00, 16:30 oraz 18:00.

Źródło: wikipedia.org, zabytek.pl, parafie.diecezja.lomza.pl

Zaktualizowano dzisiaj

Dane teleadresowe

Szwedzka 2
07-410 Ostrołęka
place
53.086433, 21.568849Skopiowano do schowka
N53º5'11.159", E21º34'7.856"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Parking
Miejsce/obiekt w pobliżu którego istnieje możliwość płatnego lub bezpłatnego zaparkowania samochodu.
Ogólnodostępny
Obiekt ogólnodostępny dla wszystkich w określonych dniach i godzinach. (np. instytucja publiczna lub kościół czynne w określonych godzinach).
Wstęp bezpłatny
Kościół rzymskokatolicki
Niziny Środkowopolskie
Niż Środkowoeuropejski
Pozaalpejska Europa Środkowa

Inne w kategorii: Sakralne To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Facebook logoYouTube logo

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.

expand_less