Grota Mikołaja Zyblikiewicza w Parku Dolnym
Grota Mikołaja Zyblikiewicza w Parku Dolnym to jeden z najbardziej charakterystycznych i nietypowych obiektów małej architektury, jakie można podziwiać, spacerując po zabytkowej części pienińskiego kurortu. Usytuowana na skraju południowej części parku, stanowi trwały wyraz pamięci o człowieku, którego działania w drugiej połowie XIX wieku nadały miejscowości Szczawnica impet rozwojowy. Ten specyficzny pomnik, wzniesiony w formie sztucznej groty, od ponad stu lat intryguje kuracjuszy i turystów, będąc świadkiem zmieniających się mód i historii uzdrowiska.
Historia powstania i architektura obiektu
Budowla została wzniesiona w 1890 roku i od samego początku jej celem było uhonorowanie ważnej postaci życia publicznego Galicji. Grota została wykonana z surowego kamienia polnego, co miało na celu wpisanie jej w naturalny, parkowy krajobraz. Mimo że jest to twór rąk ludzkich, użyty materiał nadaje jej nieco dzikiego, romantycznego charakteru. Do wnętrza prowadzi ozdobne, arkadowe wejście, które zaprasza spacerowiczów do środka.
Samo wnętrze zostało otynkowane, co stanowi kontrast dla chropowatej fasady zewnętrznej. W centralnym punkcie tej sztucznej wnęki umieszczono pamiątkową tablicę odlaną z brązu. Płaskorzeźba ta przedstawia wizerunek doktora Zyblikiewicza i jest dziełem wysokiej klasy artystycznej. Jej autorem był Józef Nałęcz-Hakowski, ceniony w tamtych czasach medalier i artysta-cyzeler, którego kunszt pozwolił na wierne oddanie rysów twarzy zasłużonego polityka.
Kontrowersje i krytyka Karola Estreichera
Ciekawym aspektem historii groty są emocje, jakie budziła ona tuż po swoim powstaniu. Pomnik ten od początku był przedmiotem ożywionych dyskusji i kontrowersji. Podczas gdy część opinii publicznej doceniała oryginalną formę upamiętnienia, inni nie kryli swojego niezadowolenia. Do grona najsurowszych krytyków należał Karol Estreicher, wybitny historyk literatury i teatru, postać niezwykle wpływowa w ówczesnym świecie kultury.
Estreicher odniósł się do budowli bardzo krytycznie, używając barwnych porównań. Nazwał on grotę "muszlą dla suflera", co w ustach znawcy teatru miało wydźwięk ironiczny i umniejszający powagę pomnika. Co więcej, historyk wieszczył szybki koniec budowli. Twierdził, że konstrukcja jest nietrwała i potrzeba zaledwie kilku zim, aby mróz i śnieg ją rozsadziły, doprowadzając do ruiny. Czas jednak zweryfikował te pesymistyczne prognozy – Karol Estreicher bardzo się pomylił, a grota przetrwała w dobrym stanie do czasów współczesnych, stając się interesującym i trwałym elementem, jaki zdobi Park Dolny.
Postać Mikołaja Zyblikiewicza
Patronem tego niezwykłego pomnika jest doktor Mikołaj Zyblikiewicz (1823–1887), postać wielkiego formatu w historii Małopolski. Był on wziętym adwokatem, skutecznym politykiem oraz prezydentem miasta Kraków. Jednak to jego działalność jako marszałka Sejmu Galicyjskiego miała kluczowe znaczenie dla rozwoju terenów górskich. Pełniąc tę zaszczytną funkcję, Zyblikiewicz nie zapominał o peryferiach i usilnie działał na rzecz podniesienia rangi miejscowości uzdrowiskowych.
Zasługi dla rozwoju komunikacji w Pieninach
Pomnik w Parku Dolnym jest dowodem wdzięczności za konkretne działania, które zmieniły oblicze regionu. Mikołaj Zyblikiewicz odegrał kluczową rolę w rozwoju infrastruktury komunikacyjnej. To właśnie dzięki jego wsparciu i determinacji została ukończona budowa strategicznej drogi prowadzącej ze Szczawnicy do miejscowości Czerwony Klasztor. Trakt ten, przebiegający malowniczo wzdłuż przełomu rzeki Dunajec, otworzył Pieniny na świat, ułatwiając dojazd kuracjuszom i umożliwiając rozwój turystyki na niespotykaną wcześniej skalę.
