Stary cmentarz ewangelicki w Szklarskiej Porębie

Stary cmentarz ewangelicki w Szklarskiej Porębie to niezwykle interesujący zabytek, założony w 1844 roku w dzielnicy Dolnej. Zlokalizowano go tuż powyżej kościoła filialnego pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny, który w latach 1755-1787 pełnił funkcję zboru ewangelickiego. Miejscowość ta, znana dziś jako popularny kurort turystyczny, którego obszar obejmuje województwo dolnośląskie oraz jako dogodna baza wypadowa w Karkonosze, kryje w sobie fascynującą, choć często bolesną historię swoich dawnych mieszkańców.

Ewolucja i stopniowa degradacja nekropolii

Początkowo dawny cmentarz w mieście Szklarska Poręba miał skromną formę prostokąta. W 1885 roku został jednak znacząco powiększony o górną część, przybierającą ostatecznie kształt trapezu. Choć pierwotnie obiekt ten służył wyłącznie społeczności ewangelickiej, z biegiem lat zaczęto chować tu również zmarłych wyznających inne religie. Dzięki temu zyskał on ostatecznie charakter wielowyznaniowego cmentarza komunalnego. Ostatnie udokumentowane informacje o odbywających się w tym miejscu pogrzebach pochodzą z 1946 roku. W dolnym, lewym narożniku terenu mieścił się kiedyś specjalny dom pogrzebowy, który dzisiaj jest już całkowicie zniszczony. Przez ostatnie półwiecze miejsce to było niestety regularnie dewastowane, a wiele zabytkowych nagrobków uległo nieodwracalnemu zniszczeniu lub zostało potajemnie wywiezionych. Historycy przypuszczają, że powodem takiego brutalnego stosunku do tej przestrzeni mógł być jej ewangelicki charakter oraz fakt, że spoczywali na niej głównie Niemcy.

Znaczenie dla dawnej kolonii artystów

Dla miejscowości o tak unikalnym charakterze dawnej kolonii artystów cmentarz ten posiadał i wciąż posiada znaczenie szczególne. To właśnie tutaj swoje miejsce ostatniego spoczynku znalazło wielu wybitnych twórców niemieckiej literatury oraz sztuki, którzy żyli i tworzyli na przełomie XIX i XX wieku. Ponadto pochowano na nim licznych rzemieślników, inżynierów oraz mistrzów bezpośrednio związanych z lokalną produkcją doskonałego szkła artystycznego, z którego ten górski ośrodek słynął niegdyś na całą Europę.

Kaplica Preusslerów i karkonoskie tradycje hutnicze

W górnej części starego cmentarza, dokładnie na jego osi, znajduje się pochodząca z drugiej połowy XIX wieku historyczna kaplica Preusslerów. Dzieje tej słynnej rodziny są nierozerwalnie związane z dynamicznym rozwojem całego regionu. W 1617 roku przybył w te strony Wolfgang Preussler, wywodzący się z cenionego rodu hutników szkła, o którym czeskie kroniki wspominały już u schyłku XV wieku. Uzyskał on od ówczesnego właściciela tych ziem, potężnego Hansa Ulricha Schaffgotscha, oficjalną zgodę na budowę dużej huty w rejonie Białej Doliny nad potokiem Bieleń. Już pod koniec 1617 roku dokonano tam pierwszego, w pełni udanego wytopu szkła. W XVIII wieku ród Preusslerów założył w okolicy jeszcze dwie kolejne huty, które jednak z upływem czasu popadły w całkowitą ruinę. W 1842 roku wielkie tradycje szklarskie przejęła najbardziej znana z tutejszych fabryk huta "Józefina", zdobywając wkrótce absolutnie światową sławę i powszechne uznanie. Warto również wspomnieć, że kilka znacznie starszych, pięknych barokowych nagrobków członków rodziny Preusslerów przetrwało do dziś i znajduje się obecnie na północnej ścianie kaplicy cmentarnej zlokalizowanej przy ulicy Piastowskiej.