Krzyż Powstańczy w Wawrze - krzyz powstanczy w wawrze 6
Krzyż Powstańczy w Wawrze - krzyz powstanczy w wawrze 5
Krzyż Powstańczy w Wawrze - krzyz powstanczy w wawrze 2
Krzyż Powstańczy w Wawrze - krzyz powstanczy w wawrze 1
Krzyż Powstańczy w Wawrze - krzyz powstanczy w wawrze 4
Krzyż Powstańczy w Wawrze - krzyz powstanczy w wawrze 3
Krzyż Powstańczy w Wawrze - krzyz powstanczy w wawrze 7
Krzyż Powstańczy w Wawrze - zlozenie rosyjskich sztandarow po bitwie pod wawrem autor georg benedikt wunder zrodlo polona
Krzyż Powstańczy w Wawrze - wydany w 1833 roku szkic i bitwy pod wawrem august kneisel
Data powstania obiektu: 1918 r.

Krzyż Powstańczy w Wawrze to monumentalny dębowy krzyż wraz ze znajdującym się u jego stóp pamiątkowym kamieniem, postawiony ku czci polskich żołnierzy poległych w czasie powstania listopadowego w zwycięskich starciach z wojskami rosyjskimi. Obiekt ten znajduje się przy ulicy Płowieckiej, tuż obok historycznej karczmy (austerii) wawerskiej, w dzielnicy Wawer na wschodnich obrzeżach Warszawy. Ten uświęcony krwią obrońców ojczyzny zakątek, położony na obszarze, który współcześnie tworzy województwo mazowieckie, jest zarazem symbolicznym pomnikiem oraz autentyczną mogiłą kryjącą szczątki uczestników walk z 1831 roku.

Tło historyczne: I i II bitwa pod Wawrem

Powstanie pomnika jest nierozerwalnie związane z dwoma ważnymi starciami zbrojnymi wojny polsko-rosyjskiej, jakie rozegrały się na przedpolach stolicy na początku 1831 roku. Pierwsza bitwa pod Wawrem miała miejsce w dniach 19–20 lutego 1831 roku. Polskie oddziały dowodzone przez generałów Franciszka Żymirskiego oraz Piotra Szembeka stawiły wówczas zacięty opór I korpusowi rosyjskiej armii feldmarszałka Iwana Dybicza. Choć brak posiłków uniemożliwił Polakom pełne wykorzystanie sukcesu, bój ten skutecznie powstrzymał marsz nieprzyjaciela i stanowił bezpośrednie preludium do słynnej bitwy pod Olszynką Grochowską.

Wydany w 1833 roku szkic I bitwy pod Wawrem (August Kneisel)

Rys. Wydany w 1833 roku szkic I bitwy pod Wawrem (autor: August Kneisel).

Do drugiego, w pełni zwycięskiego starcia doszło 31 marca 1831 roku. Podczas śmiałej polskiej ofensywy wzdłuż szosy siedleckiej, zaplanowanej przez wybitnego stratega generała Ignacego Prądzyńskiego, zgrupowanie pod dowództwem generała Jana Skrzyneckiego (liczące 15 batalionów piechoty, 8 szwadronów jazdy i 14 dział) rozbiło rosyjską grupę osłonową generała Fiodora Geismara. Zwycięstwo pod Wawrem otworzyło polskim wojskom drogę do dalszych sukcesów, czego bezpośrednim następstwem była wygrana bitwa pod Dębem Wielkim.

Złożenie rosyjskich sztandarów po bitwie pod Wawrem

Rys. Złożenie rosyjskich sztandarów po bitwie pod Wawrem, autor Georg Benedikt Wunder (źródło Polona).

Historia powstania pomnika i odkrycie szczątków

Inicjatywa godnego upamiętnienia bohaterów z 1831 roku zrodziła się tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Według większości opracowań historycznych dębowy krzyż i granitowy głaz ustawiono w 1919 roku staraniem Zarządu Wawerskiego Kółka Rolniczego, powołanego dwa lata wcześniej (niektóre źródła wskazują na wcześniejszą datę – luty 1916 roku).

W latach 20. XX wieku Spółka Wodna Obwodu Wawerskiego prowadziła zakrojone na szeroką skalę prace melioracyjne oraz drogowe na polach Wawra i sąsiedniego Zastowa. Po wiślańskiej stronie ulicy Płowieckiej robotnicy natrafili na liczne ślady krwawych zmagań: kości ludzkie i końskie, fragmenty polskich oraz rosyjskich mundurów, szczątki wozów, jaszczy amunicyjnych, broń białą i palną, a także kulę armatnią. Choć miejsce to nie stanowiło pierwotnego cmentarza wojennego, wydobyte prochy żołnierzy złożono z szacunkiem bezpośrednio pod krzyżem (według innych przekazów monument ustawiono dokładnie w punkcie ich pochówku).

Architektura, inskrypcje i powojenna renowacja

Centralnym elementem założenia jest wysoki dębowy krzyż, u którego podstawy spoczywa surowy, granitowy kamień z wyrytą pierwotną inskrypcją: „Ś. + P. Poległym za Ojczyznę w dniach 19.go lutego i 31. marca 1831 r.”. Z okazji 170. rocznicy zwycięstwa pod Wawrem, 31 marca 2001 roku, mieszkańcy ówczesnej gminy Warszawa-Wawer ufundowali i umieścili poniżej dodatkową tablicę z cytatem z Jana Kochanowskiego: „A jeśli komu droga otwarta do nieba, tym co służą ojczyźnie” oraz adnotacją potwierdzającą spoczynek prochów powstańców w tej mogile.

W okresie powojennym, zwłaszcza po 1948 roku, miejsce pamięci popadło w zapomnienie – pomnik zarósł chwastami i krzewami dzikiego bzu, które niemal całkowicie zasłoniły napis na kamieniu. Kompleksową rekonstrukcję i przywrócenie godnego wyglądu przeprowadzono dopiero w latach 1981–1984 dzięki ogromnemu zaangażowaniu księdza prałata Wacława Karłowicza z pobliskiej parafii pw. św. Wacława na Wygodzie, wieloletniego kustosza pamięci o powstaniu listopadowym.

Otoczenie pomnika i znaczenie dla lokalnej społeczności

Usytuowanie krzyża w bezpośrednim sąsiedztwie zabytkowej Austerii Wawerskiej tworzy unikalny zespół historyczno-krajobrazowy, przypominający o dawnej zabudowie traktu brzeskiego oraz realiach XIX-wiecznych wojen. Współcześnie Krzyż Powstańczy w Wawrze jest głównym punktem lokalnych obchodów rocznicowych, lekcji żywej historii dla młodzieży szkolnej oraz miejscem zadumy mieszkańców stolicy, którzy regularnie składają tu kwiaty i zapalają znicze ku czci obrońców niepodległości.

Źródło: wikipedia.org, twojahistoria.pl, polskaniezwykla.pl

Zaktualizowano wczoraj

Dane teleadresowe

Płowiecka 85
00-001 Warszawa
place
52.229143, 21.139450Skopiowano do schowka
N52º13'44.915", E21º8'22.02"Skopiowano do schowka

Cechy i udogodnienia

Ogólnodostępny
Obiekt ogólnodostępny dla wszystkich w określonych dniach i godzinach. (np. instytucja publiczna lub kościół czynne w określonych godzinach).
Wstęp bezpłatny
Niziny Środkowopolskie
Niż Środkowoeuropejski
Pozaalpejska Europa Środkowa
Nizina Środkowomazowiecka

Inne w kategorii: Upamiętnienia To najbliższe atrakcje w tej samej kategorii.

Najbliższe atrakcje W najbliższej okolicy znajduje się wiele ciekawych atrakcji. Oto niektóre z nich.

Facebook logoYouTube logo

Korzystając z tej strony akceptujesz, że w Twoim urządzeniu końcowym zostaną zainstalowane pliki cookies, które umożliwiają nam świadczenie usług. Brak zgody na pliki cookies oznacza, że pewne funkcjonalności strony mogą być niedostępne. Pamiętaj, że zawsze możesz zmienić te ustawienia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Cookies.

expand_less