Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzegu

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Brzegu to jeden z najcenniejszych zabytków sztuki sakralnej, jakie kryje w sobie to urokliwe, nadodrzańskie miasto. Usytuowany na Placu Zamkowym, w bezpośrednim sąsiedztwie dawnej rezydencji książęcej, stanowi wybitny przykład architektury barokowej, która do dziś zachwyca swoim rozmachem i kunsztem artystycznym. Choć z zewnątrz jego bryła może wydawać się stosunkowo skromna, wnętrze świątyni olśniewa bogactwem iluzjonistycznych fresków, które przenoszą zwiedzających w inny wymiar. Dla turystów odwiedzających miasto Brzeg, ten pojezuicki kościół jest obowiązkowym punktem na trasie zwiedzania, oferując nie tylko doznania estetyczne, ale także fascynującą lekcję historii regionu.

Historia świątyni: Od dominikanów do jezuitów

Dzieje miejsca, w którym stoi dzisiejszy kościół, sięgają czasów średniowiecza. Pierwotnie znajdował się tu klasztor i kościół dominikanów, ufundowany jeszcze w XIII wieku. Jednak burzliwe losy Śląska, w tym wojny husyckie i reformacja, doprowadziły do upadku tego zgromadzenia w mieście. Prawdziwy renesans tego miejsca nastąpił dopiero w dobie kontrreformacji, kiedy to do Brzegu sprowadzono jezuitów.

Budowa obecnej świątyni rozpoczęła się w 1734 roku i trwała do roku 1739 (niektóre prace wykończeniowe ciągnęły się dłużej). Projektantem kościoła był wybitny architekt, jezuita Józef Frisch, który nadał budowli charakterystyczny dla zakonu styl barokowy. Co ciekawe, dwie wieże, które dziś dominują w panoramie miasta, zostały dobudowane znacznie później, bo dopiero w połowie XIX wieku (w latach 1856-1857), według projektu architekta z Opola. Dzięki temu zabiegowi, bryła kościoła zyskała na smukłości i dostojeństwie, idealnie wpisując się w urbanistykę Placu Zamkowego.

Architektura i wnętrze: Iluzjonistyczne arcydzieło

Kościół jest budowlą jednonawową, z rzędami kaplic bocznych i emporami, co jest typowym rozwiązaniem dla architektury jezuickiej tego okresu. Jednak tym, co najbardziej przyciąga uwagę, jest wystrój wnętrza. Sklepienie kolebkowe z lunetami zostało w całości pokryte monumentalnymi polichromiami, których autorem jest Jan Kuben (Johann Kuben). Ten wybitny malarz, związany artystycznie z miastem Nysa i tamtejszym warsztatem jezuickim, stworzył w Brzegu jedno ze swoich najważniejszych dzieł.

Freski te, wykonane w latach 1739-1745, to mistrzowski przykład malarstwa iluzjonistycznego. Kuben, wykorzystując zasady perspektywy, "otworzył" sklepienie kościoła, tworząc wrażenie, jakby nad nawą unosiła się kopuła i niebo pełne aniołów. Tematyka malowideł koncentruje się wokół chwały Krzyża Świętego, misji zakonu jezuitów oraz postaci świętych. Warto zwrócić uwagę na detale – namalowane gzymsy, kolumny i balkony są tak realistyczne, że trudno odróżnić je od elementów architektonicznych wykonanych z kamienia czy stiuku.

Wyposażenie i detale artystyczne

Oprócz fresków, wnętrze kościoła kryje wiele innych skarbów. Uwagę zwraca barokowy ołtarz główny, w którym centralne miejsce zajmuje wizerunek Ukrzyżowanego Chrystusa. Bogata dekoracja rzeźbiarska, liczne złocenia i dynamiczne formy figur świętych tworzą spójną całość z malowidłami na sklepieniu. Warto również przyjrzeć się ambonie oraz bocznym ołtarzom, które reprezentują wysoki poziom śląskiego rzemiosła artystycznego XVIII wieku.

Ciekawostką jest fakt, że kościół ten, mimo zniszczeń wojennych, jakie dotknęły region w 1945 roku, przetrwał w stosunkowo dobrym stanie, co pozwoliło na zachowanie oryginalnego wystroju. Dzięki pracom konserwatorskim prowadzonym w ostatnich dekadach, freski Kubena odzyskały swój dawny blask, a świątynia jest dziś jednym z najlepiej zachowanych zabytków barokowych, jakie posiada województwo opolskie.

Lokalizacja i atrakcje w sąsiedztwie

Położenie kościoła sprawia, że jest on doskonałym punktem startowym do zwiedzania innych atrakcji miasta. Tuż obok znajduje się słynny Zamek Piastów Śląskich w Brzegu, zwany "Śląskim Wawelem", z unikalną bramą wjazdową zdobioną popiersiami władców. Spacerując dalej w kierunku centrum, trafimy na rynek w Brzegu, gdzie wznosi się renesansowy ratusz w Brzegu – kolejny architektoniczny klejnot miasta.

Niedaleko stąd znajduje się również zabytkowa Brama Odrzańska, będąca pozostałością dawnych fortyfikacji miejskich. Taki układ zabytków pozwala na zaplanowanie fascynującego spaceru, podczas którego można przenieść się w czasy świetności księstwa brzeskiego, podziwiając dzieła sztuki renesansowej i barokowej zgromadzone na niewielkim obszarze.

Podsumowanie

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego to miejsce, gdzie sacrum spotyka się z wielką sztuką. Iluzjonistyczne wizje Jana Kubena, dostojeństwo barokowej architektury i historia zakonu jezuitów tworzą tu niezwykłą atmosferę. Dla każdego miłośnika historii i piękna, wizyta w tej brzeskiej świątyni będzie niezapomnianym przeżyciem, pozwalającym lepiej zrozumieć bogate dziedzictwo kulturowe Śląska.

Źródło: wikipedia.pl