Muzeum Pielęgniarstwa w Kaliszu
Muzeum Pielęgniarstwa w Kaliszu to unikalne miejsce gromadzące zbiory związane z historią zawodu, który wspólnie ze strażą pożarną cieszy się największym zaufaniem społecznym w Polsce. Pielęgniarki od wieków ratują ludzkie życie i dbają o zdrowie pacjentów. Aż do XIX wieku opieka nad chorymi opierała się niemal w całości na charytatywnej pracy zakonników i zakonnic. Siostry zakonne podpisywały rygorystyczne kontrakty, które szczegółowo określały zakres ich obowiązków oraz skromne wynagrodzenie. W ramach służby nie tylko wykonywały zalecenia lekarskie i czuwały przy łóżkach pacjentów, ale również ciężko pracowały w kuchni, szpitalnej piekarni czy pralni. W zamian gwarantowano im opiekę po ewentualnym wypadku w pracy, pomoc w chorobie oraz godny pochówek. Pierwsze specjalistyczne podręczniki uczące prawidłowej opieki nad chorymi wydano w kraju dopiero w latach 30. XIX wieku. Sytuacja kadrowa była wówczas niezwykle trudna, a na przełomie wieków w placówkach leczniczych jedna pielęgniarka przypadała na ponad trzydziestu pacjentów, co wymuszało nieustanne korzystanie z pomocy sióstr zakonnych.
Rozwój świeckiej edukacji pielęgniarskiej i położniczej
Pierwsze w pełni świeckie szkoły pielęgniarskie powstawały we Lwowie, Krakowie oraz Poznaniu. Uczennice zgłębiały tam wiedzę z zakresu anatomii, rygorystycznej higieny, udzielania pierwszej pomocy oraz dietetyki. Sytuacja uległa znacznej poprawie po I wojnie światowej. W 1921 roku utworzono w stolicy Wielkopolski Wyższą Szkołę Pielęgniarek i Higienistek PCK. Nauka w tej placówce trwała równe dwa lata, a do naboru dopuszczano wyłącznie pełnoletnie kandydatki z zaliczonymi sześcioma latami szkoły średniej i pozytywną opinią o predyspozycjach do zawodu. Równolegle, w 1921 roku, otwarto Warszawską Szkołę Pielęgniarstwa, a cztery lata później sformalizowano środowisko, zakładając Stowarzyszenie Pielęgniarek Zawodowych. Przełomem było ogłoszenie w 1935 roku państwowej ustawy o pielęgniarstwie, narzucającej obowiązek zdawania oficjalnego egzaminu. Po II wojnie światowej masowo powoływano licea pielęgniarskie oraz szkoły policealne, a od lat 70. XX wieku ruszyło kształcenie na poziomie uniwersyteckim w Katowicach, Lublinie, Poznaniu, Wrocławiu i Krakowie. Zmiany dotyczyły również położnictwa. Niegdyś kobiety zajmujące się odbieraniem porodów nazywano akuszerkami, a niewykwalifikowane pomocnice po prostu babami. Braki kadrowe po wojnie wymusiły tworzenie trzyletnich szkół położniczych i otwieranie od 1950 roku lokalnych izb porodowych. Izby te zaczęto likwidować w latach 70., standaryzując odbieranie porodów w szpitalach, a w 1996 roku Akademia Medyczna w Lublinie zorganizowała pierwsze w kraju magisterskie studia dla położnych.
Szkolnictwo medyczne nad rzeką Prosną
Dnia 15 września 1953 roku w nowym gmachu przy ulicy Kaszubskiej 43 działalność rozpoczęła dwuletnia Państwowa Szkoła Pielęgniarstwa. Placówka ta sprawiła, że Kalisz stał się istotnym ośrodkiem edukacji medycznej w regionie. Do dyspozycji uczennic oddano cztery klasopracownie, dwie sale demonstracyjne, bibliotekę, przestronną świetlicę, stołówkę oraz salę gimnastyczną. Dziewczęta mieszkały wspólnie w wieloosobowych pokojach internatu, mogąc odwiedzać rodzinne domy zaledwie raz w miesiącu. System nauczania obejmował trzy miesiące intensywnej teorii, po których następowały długie praktyki w szpitalach i przychodniach. Od września 1960 roku placówkę przekształcono w czteroletnie Liceum Medyczne Pielęgniarstwa, działające później jako Zespół Szkół Medycznych. Okres największej świetności przypadał na lata 1980-1990, kiedy to mury szkoły opuszczało rocznie od 150 do 170 wykwalifikowanych absolwentek. Niestety, z czasem zainteresowanie zawodem drastycznie spadło, a w latach 2000-2002 kształcenie całkowicie zawieszono. Wznowiono je na krótko w trybie dwuipółletnim po weryfikujących rozmowach kwalifikacyjnych. Ostatecznie Medyczne Studium Zawodowe im. Marii Skłodowskiej-Curie przekształcone w Szkołę Policealną nr 7 uległo rozwiązaniu. W lutym 2009 roku Rada Miejska zlikwidowała placówkę ze względu na zbyt wysokie koszty utrzymania zaledwie 65 uczniów oraz rosnące na rynku medycznym wymogi posiadania uniwersyteckiego tytułu licencjata.
Powstanie izby muzealnej i współczesne kształcenie
Lokalne tradycje edukacyjne przejęła założona w 1999 roku Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa, która obecnie funkcjonuje jako Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. Nowoczesny Wydział Nauk o Zdrowiu kształci pielęgniarki na wyższym poziomie, opierając się na bazie dydaktycznej w Collegium Medicum przy ulicy Toruńskiej. Właśnie w tym budynku pasjonat i pracownik wydziału, Tomasz Gięda, po kilku latach kolekcjonowania medycznych artefaktów z całej Polski, zorganizował uczelniane muzeum. Placówkę uroczyście otwarto 13 maja 2022 roku. Chociaż wystawa mieści się w jednym pomieszczeniu o powierzchni nieco ponad 20 metrów kwadratowych, regularnie przyciąga liczne grupy młodzieży szkolnej z całego województwa wielkopolskiego.
Zabytkowe eksponaty sprzętu szpitalnego
Zbiory obejmują łącznie ponad 40 oryginalnych obiektów oraz bogate plansze historyczne ze zdjęciami dokumentującymi kaliską szkołę. Dużą uwagę odwiedzających przykuwa archaiczne, niezwykle surowe stanowisko dentystyczne wyposażone w szlifierkę do zębów z napędem nożnym. Na ekspozycji wyłożono stare instrumenty chirurgiczne wyeksponowane obok autentycznej ludzkiej czaszki. Zadbano również o odtworzenie dawnego biurka lekarskiego, na którym brakuje jeszcze komputera, gdyż te maszyny stały się standardem w polskiej służbie zdrowia dopiero w latach 90. XX wieku. Ważną część kolekcji sanitarnej stanowi szklana kaczka do oddawania moczu w pozycji leżącej oraz tradycyjny basen do defekacji, co pozwala uzmysłowić sobie warunki pracy z pacjentami obłożnie chorymi w epoce przed wynalezieniem chłonnych pieluchomajtek dla dorosłych.
Hanna Chrzanowska jako wzór do naśladowania
Muzealne plansze przypominają również inspirującą biografię błogosławionej Hanny Chrzanowskiej herbu Korab, żyjącej w latach 1902-1973. Ta wybitna pielęgniarka współpracowała z kardynałem Karolem Wojtyłą, późniejszym papieżem Janem Pawłem II, stając się w Polsce prekursorką zorganizowanej opieki domowej nad terminalnie chorymi. Jej koncepcja pielęgniarstwa parafialnego łączyła profesjonalną pomoc medyczną z głębokim wsparciem duchowym w naturalnym środowisku domowym pacjenta. Dziś ten wszechstronny model opieki stanowi absolutny fundament funkcjonowania nowoczesnych hospicjów na terenie całego kraju. Relikwie błogosławionej, uznawanej za patronkę pielęgniarek i położnych, oficjalnie nawiedzały parafie oraz szpitale diecezji. Postać Hanny Chrzanowskiej pozostaje niedoścignionym wzorem etyki dla całego współczesnego personelu medycznego zmagającego się z trudami codziennej opieki nad cierpiącymi.
Źródło: Waldemar Rusek. Fot. Waldemar Rusek
